Jabuuti waxay qaabilaysaa safarro Itoobiya iyo Yemen ka yimaada, halka kumannaan muhaajiriin ahi dalka gudihiisa ku xanniban yihiin, sida IOM sheegtay shirkii 6 Oktoobar. Alexandre Coissac, madaxa hay’adda ee Jabuuti, wuxuu sheegay inaanay arag koror dhaqdhaqaaqyada Itoobiya ka yimaada. Jawaabteedu waxay weli wajahaysaa baahiyo dhowr ah: gargaar aasaasi ah oo marinnada socdaalka laga bixiyo, caawinta dadka Yemen ka soo noqda iyo taageerada qaxootiga xeebta kale ka soo gala.
Muddadii u dhexaysay 10 Sebtembar iyo taariikhda shirka, IOM waxay diiwaangelisay in ka badan 20,000 dhaqdhaqaaq muhaajiriin oo Itoobiya ka soo galay iyo 539 muhaajiriin Itoobiyaan ah oo Yemen ka soo noqday. Coissac wuxuu sidoo kale sheegay in ka badan 3,700 qaxooti Yemeni ah oo yimid saddexdii toddobaad ee ka horreeyay. Safarrada soo galaya, soo noqoshada iyo qaabilaadda qaxootigu waxay dadka adeegyada Jabuuti ugu keenaan marinnada kala duwan, iyadoo cunto, biyo, caafimaad iyo ilaalin ay ka mid yihiin baahiyaha la daboolayo.
Intii u dhexaysay 20 iyo 30 Sebtembar, IOM waxay aragtay in ka badan 3,000 muhaajiriin ku xanniban. Coissac wuxuu sharaxay fuuqbax, daal, cunto iyo biyo yaraan, iyo khatar ka faa’iidaysi iyo rabshado. Xannibaaddu waxay dadka gargaar ku tiirsanaansho gelisaa marka safarkoodii istaago. Gaadhistoodu way sii adkaataa marka waddooyinku is beddelaan ama socdaalayaashu ka fogaadaan meelaha gudbidda ee gargaarka lagu abaabulay.
Coissac wuxuu sheegay in inta badan dhaqdhaqaaqyada Itoobiya ay kiciyaan arrimo dhaqaale, oo ay weheliso cabsi laga qabo xaaladda dalka. Dad badan oo nolol ka wanaagsan raadinaya kama warqabin duruufaha Yemen. Qorshahoodu wuxuu sidaas u geyn karaa dal ay qoysas kale ka cararayaan, iyadoo khataraha marinka dambe iyo baahiyaha dadka Jabuuti durba yimaada ay isla jawaabta gargaarka ku soo biirayaan.
Safarradu waxay u socdaan jihooyin ka badan hal dhinac. Dadka Itoobiya ka yimaada waxay doonayaan inay Yemen sii maraan oo Khaliijka tagaan, halka Itoobiyaanka Yemen ka soo noqdaa ay ka soo baxayaan dalkaas. Qaxootiga Yemen ee Jabuuti soo gala waxay leeyihiin baahi ilaalin oo kale. Biyo iyo daryeel degdeg ah kooxahan oo dhan way u baahan karaan, halka go’aamada magangelyada, safarka dambe iyo soo noqoshadu khuseeyaan dad iyo duruufo kala duwan.
Gaadhista dadka mara waddooyin is beddelaya
IOM waxay sheegtay inay bixiso cunto iyo biyo, ayna caawiso soo noqosho ikhtiyaari ah. Coissac wuxuu ka digay in muhaajiriintu sii adeegsanayaan waddooyin kale, taas oo adkaynaysa gaadhista gargaarka. Waa caqabad la taaban karo: gargaar lagu abaabulay meelaha marinka la yaqaan wuxuu seegi karaa dadka meel kale mara. Shirku wuxuu masuuliyiinta Jabuuti ku ammaanay jawaab degdeg ah, wuxuuna dalbaday taageero caalami ah oo xooggan, oo ay ku jirto taageerada bulshooyinka martigeliya dadka soo galaya.
Codsiga jawaabta gobolka ee IOM wuxuu khuseeyaa Marinka Bari ee isku xidha Geeska, Yemen iyo meelaha Khaliijka loo socdo. Hay’aduhu waxay la socodka waddooyinka u adeegsadaan abaabulka ilaalin iyo gargaar ee meelaha dadku soo galaan, ku soo noqdaan ama ku xannibmaan. Marka safarku jiho beddelo, jawaabtu waa inay gargaarka guurguura ku xidhaa xarumo daryeel sii socda bixiya. Masuuliyiinta Jabuuti iyo bulshooyinka martigeliya ayaa shaqada qayb ka ah, oo ay weheliyaan hay’adaha caalamiga ah.
Japan waxay 6 Oktoobar shaacisay $10 milyan oo gargaar degdeg ah, iyadoo maalgelinta Yemen iyo Jabuuti u kala qaybisay. UNHCR waxay $2 milyan u helaysaa ilaalin iyo caawimo Jabuuti ah. Yemen, $3 milyan waxaa WFP loo marinayaa cunto, $3 milyan ICRC caafimaad, biyo iyo fayadhowr, iyo $2 milyan IOM hoy iyo agabka guriga ee aasaasiga ah. Qoondayntu waxay taageertaa adeegyo kala duwan oo labada xeebood ah.
Deeqda Japan waxay maalgelin ku dartay jawaab hore ugu soo kortay baaqyo caalami ah iyo qorshayaal qaabilaad. Hay’aduhu waa inay taageerada ku xidhaan hoy, sahay iyo ilaalin ee meelaha dadku yimaadaan. Bulshooyinka martigeliya waxay sidoo kale culays kala kulmaan adeegyada caadiga ah, taas oo taageero caalami ah oo sii socota muhiim ka dhigaysa marka dhaqdhaqaaqyo cusub qoysas iyo socdaalayaal kale isla xeebaha keenaan.
Yemen gudaheeda, xogta IOM ee 7 Oktoobar waxay diiwaangelisay 201,217 barakacayaal iyo qorshe jawaab oo helay 20% keliya maalgelinta. Qoysaska dalka ka baxayaa waxay gaadhaan adeegyo qaabilaad oo kale, halka muhaajiriinta doonaya inay sii maraan ay colaadda jiho kale ka soo galaan. Hay’aduhu waa inay goobta koox kastaa gargaar uga baahan tahay ka jawaabaan, iyagoo shaqada Yemen ku xidhaya caawinta xeebta Afrika.
Xaaladda amniga Bab al-Mandab waxaa ku jira maraakiibta ganacsiga iyo dhaqdhaqaaqyada labada xeebood u dhexeeya. Caawinta socdaalku waxay leedahay ujeeddo u gaar ah: ilaalinta dadka aan haysan biyo, hoy ama jid ammaan ah oo ay ku sii socdaan. Digniin badeed ama mid duulimaad kaligeed hay’adaha gargaarka uma sheegayso halka qoysaska ku xanniban laga gaadhi karo. Taasi waxay u baahan tahay la socodka waddooyinka iyo jawaabta deegaanka ee IOM sharaxday.
Khataraha marinku waxay Obock agteeda si degdeg ah u muuqdeen markii doon Yemen u socotay degtay habeenkii 8–9 Oktoobar. IOM waxay 11 Oktoobar sheegtay 139 dhimasho, 84 la la’yahay iyo 82 badbaaday, sida ay sharaxayso warbixinta PUNT NEWS ee doonta degtay. Masiibadu waxay hawsha socotay ku dartay caafimaad, soo saarista maydadka iyo taageerada qoysaska murugaysan. Jawaabta xeebta Jabuuti waa inay gargaarkaas degdegga ah joogtaysaa, iyadoo gaadhaysa dadka marinka ku soo galaya, ku soo noqda ama ku xanniban.