Hay’adda Cuntada Adduunka ee WFP ayaa 2 Oktoobar ka digtay in gaajadu Yemen ku sii xumaanayso, iyadoo dagaalka cusub qoysas barakicinayo, qaybinta gargaarkana carqaladaynayo. Kormeerkeeda aagagga dowladda gacanta ku hayso wuxuu muujiyay in ku dhowaad saddex meelood afar meel qoysasku dabooli kari waayeen baahida cuntada ee aasaasiga ah. Digniintu waxay isku xiraysaa socdaalka degdegga ah ee dadka iyo nidaamyada cuntada geeya meelaha ay gaaraan. Isha warbixinta

Shirkii Qaramada Midoobay ee Geneva, WFP waxay sheegtay in dagaalladii dhowaa barakiciyeen in ka badan 152,000 qof, gargaarna laga gaarsiin kari waayay 350,000 qof oo ku nool qaybo ka mid ah Taiz iyo Hodeidah. Hay’addu waxay adeegsanaysay kayd loo qorsheeyay waqti dambe. Cunto degdeg ah oo maanta la bixiyo waxay sidaas culays kale saaraysaa kheyraadka loo baahan yahay in caawintu toddobaadyada xiga sii socoto.

Warbixinta hay’addu waxay sharxaysaa laba dhibaato oo isku xiran. Qoysasku waxay lumiyaan helitaanka cuntada marka ay gurigooda ka tagaan, colaadduna waxay xannibi kartaa waddada sahay cusub loogu geyn lahaa. Meel kale oo loo guuro waxay yareyn kartaa hal khatar oo dhow, iyadoo aan soo celin awoodda qoyska ee wax iibsashada ama cunto karinta. Bulshada qaabilaysa ayaa markaas wajahda baahi dheeraad ah oo adeeg iyo sahay ah.

Suuqyada cuntada iyo socdaallada hakada gala

Cuntadu waxay qoys ku gaartaa silsilad hawlo ah oo meelo kala duwan ka hakad geli karta. Soo-dejiyeyaasha iyo jumladleydu waxay u baahan yihiin gaadiid iyo kayd shaqaynaya; tafaariiqleydu waxay u baahan yihiin sahay; qoysaskuna waxay u baahan yihiin dakhli iyo waddo ammaan ah oo suuqa loo maro. Qayb ka maqan silsiladdaasi waxay xaddidi kartaa helitaanka cuntada, xitaa marka meel kale oo dalka ah cunto taal. Barakacu wuxuu qoyska dhigaa dhammaadka silsiladdan isagoo kheyraadkiisu yaraaday.

Qoys si degdeg ah u baxay wuxuu waayi karaa qalabkii cuntada lagu diyaarinayay, kayd lacag ah iyo xiriirkii dadkii taageeri jiray. In degmo kale la gaaro si toos ah uma soo celinayso waxyaabahaas. Cunto degdeg ah waxay daboolaysaa baahi dhow, halka caawinta xigtaa ay tahay inay tixgeliso barakac sii dheeraan kara. Caqabadda wax ku oolka ahi waa in jawaabta hore lagu xiro hab sahay oo joogto noqon kara.

Silsilad la mid ahi waxay khusaysaa ururrada gargaarka. Shaqaaluhu waa inay ogaadaan meelaha cusub ee dadku isugu urureen, xaqiijiyaan halka qaybintu suurtagal ka tahay oo diyaariyaan sahay ku filan muddada la qorsheeyay. Waddo la isticmaali karay markii safarka la diyaarinayay ayaa markii dambe adkaan karta. Barnaamijku waa inuu isbeddelkaas la qabsadaa, isagoo isla waqtigaas ilaalinaya caawinta dadka hore ugu tiirsanaa.

Culayska gaara xeebta kale

Warbixinta PUNT NEWS ee Oktoobar ee Jabuuti waxay diiwaangelinaysaa dhinaca qaabilaya dadka Yemen ka soo baxaya. Jawaabta halkaas waxaa ka mid ah imaansho, gaadiid, diiwaangelin, hoy iyo adeegyo. Taxanahaasi wuxuu muujinayaa sababta barakacu arrin goboleed u yahay, xitaa marka dadka badankoodu gudaha dalkooda joogaan. Gudubka xuduuddu wuxuu beddelaa hay’adaha laga rabo inay abaabulaan qaabilaad iyo taageero sii socota.

Obock iyo xarumaha dadka cusub u adeega waxay xaaladda Yemen ku xiraan Geeska Afrika. Dadku waxay dhex maraan biyo ay isticmaalaan maraakiib ganacsi iyo hawlgallo amni. Baahidooda marka ay yimaadaan way ka duwan tahay baahida maraakiibta, iyadoo labaduba ku xiran yihiin in waddooyinku shaqayn karaan. Juqraafigu wuxuu isu keenaa noocyo dhaqdhaqaaq oo kala duwan, iyadoo hay’adaha mid kasta masuulka ka ahi kala gaar yihiin.

Qorshaha jawaabta Jabuuti ee la daabacay wuxuu hay’adaha siinayaa tixraac wadajir ah oo ay shaqada ku qorsheeyaan. Muhiimaddiisu waxay ku jirtaa isku xirka imaanshaha dadka iyo adeegyada daba socda. Qoys gaaray meel qaabilaad wuxuu weli u baahan karaa hoy, daaweyn iyo taageero uu ku daboolo baahiyaha caadiga ah. Jawaabtu waa inay tixgeliso dadkii hore u yimid iyo kuwa maanta xeebta gaaraya labadaba.

Kayd, gelitaan iyo joogtayn

Isticmaalka sahay loo hayay xilli dambe wuxuu dedejin karaa gurmadka, isagoo gaabinaya muddada kaydka haray dabooli karo. Go’aankaas waxaa dhaliya baahida maanta dadka loo qabo in la quudiyo. Natiijadu waa in sahay cusub la helo ka hor wareegga qaybinta ee xiga. Maalgelin, wax soo iibsi, gaadiid iyo gelitaanka goobuhu waa inay sidaas waqti ahaan isu raacaan.

Taasi waxay sharxaysaa sababta hal sahay oo timid gargaar u bixin karto iyadoo aan xallin shuruudaha dambe ee barnaamijka. Shaqaaluhu waa inay qorsheeyaan qaybin soo noqnoqota, isbeddel ku yimaada tirada dadka iyo suuragalnimada waddo xirmata. Sahay bakhaar taal iyo sahay qoys gacantiisa ku jirtaa waa laba marxaladood oo isla hawsha ah. Labadaba waa in la maareeyo si caawintu u sii socoto.

Xaaladda badda ee ballaaran waxay shirkadaha gaadiidka iyo silsiladaha sahayda gargaarka ku kordhisaa go’aanno kale. Warbixinnada hadda ee PUNT NEWS ee Badda Cas waxay sharxayaan diyaargarow militari, dalabyo ilaalin badeed oo dheeraad ah iyo xaalad ganacsi oo is beddelaysa. Barnaamijka gargaarku waa inuu deegaankaas u beddelaa qorshe uu sahaydiisa ku gaarsiiyo meesha loogu talagalay. Saamayntu waxay ku xiran tahay waddada iyo hawlgalka gaarka ah.

Digniinta Oktoobar waxay sidaas uga hadlaysaa joogtaynta helitaanka cuntada, si la mid ah baaxadda baahida. Qoysasku waxay u baahan yihiin caawin marka ay guurayaan, bulshada qaabilaysaa taageero ayay u baahan tahay, hay’aduhuna waa inay sii hayaan awoodda qaybinta. Hawsha dhow waa in marxaladahaas la isku xiro, si cunto degdeg ah ay u daba socoto helitaan cunto oo la isku hallayn karo.