Sacuudi Carabiya waxay diyaarinaysaa weerar ka dhan ah Houthi oo ay ka qayb qaadanayaan ciidamo dhulka ah oo Yemeniyiin ah iyo taageero cirka ah oo Sacuudigu bixiyo, sida ay Reuters werisay 2 Oktoobar, iyadoo soo xiganaysa lix ilood. Iyadoo ku xiran baaxadda hawlgalka, in ka badan 100,000 dagaalyahan oo Yemeni ah ayaa la abaabuli karaa. Diyaargarowgu wuxuu la xiriiraa Bab al-Mandab iyo xeebta Badda Cas ee Yemen.
Masuuliyiintu waxay sharaxeen hawlgal xeebeed ama weerarro dhowr jiho laga qaado, sida ay Reuters werisay. Xilliyada ay qiyaaseen waxay u dhexeeyeen toddobaad gudihiis iyo wixii ka dambeeya horraanta Nofeembar. Wakiillada Sacuudiga, Yemen iyo Houthi ma bixin faallo degdeg ah.
Diyaargarowga la sheegay wuxuu daba socdaa isku-duwidii difaac ee lagu faahfaahiyay warbixintii PUNT NEWS ee 25 Sebteembar. Warbixintaasi waxay ku saabsanayd wadatashi militari oo Sacuudiga, Türkiye iyo Pakistan dhex marayay iyo qorshaha goonida ah ee Faransiisku ku ilaalinayo Yanbu. Arrimahaasi waxay khuseeyeen taageero, digniin iyo difaaca kaabayaasha. Weerar dhulka ah oo Yemen laga fuliyo wuxuu keenayaa hawl kale oo leh ciidamo iyo masuuliyado u gaar ah.
Ballanqaadyo kala duwan oo ku wareegsan hal marin
Reuters waxay sidoo kale werisay qalab Pakistan u dirtay Cadan iyo la-taliyeyaal la shaqaynaya dhiggooda Sacuudiga. Masuul Pakistani ah ayaa sheegay in dalkiisu aanu go’aansan inuu ciidamo dagaal u diro Yemen. Ciidamada Faransiisku shaaciyay waxay ku wajahan yihiin difaaca Yanbu.
Warbixintii hore ee PUNT NEWS waxay diiwaangelisay wadatashiga militari ee qaabka difaac ee Sacuudiga, Türkiye iyo Pakistan. Waxay sidoo kale qaabkaas ka soocday ilaalinta Yanbu ee Faransiisku shaaciyay. Kala saaridda hawlgalka Faransiiska ayaa weli muhiim ah marka xaaladdu sii horumarto. Labada qorshe waxay saameyn karaan isla kaabayaasha Sacuudiga iyo deegaanka badda, iyadoo mid kastaa ku socdo go’aanno siyaasadeed iyo talis ciidan oo gaar ah.
Yanbu ayaa sharxaysa sababta ilaalinta xarun gaar ahi qayb uga noqoto arrin ballaaran oo maraakiibta khusaysa. Dekeddu waxay ku taal xeebta Badda Cas ee Sacuudi Carabiya, waxayna ku xiran tahay kaabayaasha tamarta ee bari iyo galbeed isku xira. Waddadaasi waxay bixisaa meel wax laga dhoofiyo oo ku taal dhinaca galbeed ee Jasiiradda Carabta. Ilaalinta meeshaas iyo sugidda marinka baddu waa hawlo xiriir leh, iyadoo sugidda hal xarun aysan si toos ah u sugin marxalad kasta oo safarka ah.
Markab ka baxa deked la ilaaliyo wuxuu weli dhex marayaa nidaamka badda ee ku hareeraysan. Waddadiisu waxay u gudbi kartaa Bab al-Mandab, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya. Shirkadda markabka leh, su’aasha shaqadu waxay ka bilaabataa dekedda kuna sii fidaysaa marinka oo dhan. Ciidan loo geeyo hal xarun wuxuu wax ka qabanayaa khatar gaar ah oo ka tirsan silsiladdaas dheer, halkii joogitaankiisu go’aamin lahaa badbaadada waddada oo dhan.
Ilaalinta maraakiibta iyo hawlgallada dhulka
Bab al-Mandab wuxuu isku xiraa Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Isaga iyo Kanaalka Suweys waxay qayb ka yihiin xiriirka badeed ee Badda Mediterranean-ka iyo Badweynta Hindiya. Qiimaha marinku wuxuu ku jiraa isku xirkaas. Isbeddel amni oo ka dhaca albaabkiisa koonfureed wuxuu saameyn karaa safar ka bilaabmay meel ka fog Yemen ama Sacuudiga. Taasi waxay sharxaysaa sababta dowladaha iyo shirkadaha maraakiibtu ay isla juqraafiga ugu yeeshaan masuuliyado kala duwan.
Hawlgalka ASPIDES ee Midowga Yurub wuxuu leeyahay waajibaad difaac oo ku salaysan ilaalinta socdaalka badda. Shaqadiisu way ka duwan tahay olole ka dhan ah goobo dhulka ku yaalla. Kala saariddaasi waxay muhiim noqotaa marka hawlo ciidan oo kala duwan lagu soo wada daro warbixinnada xaaladda Badda Cas. Ilaalinta markab ganacsi iyo hawlgal dhul waa in lagu kala gartaa cidda fulinaysa iyo waajibaadka ay leedahay.
Shirkadaha ganacsiga, kala duwanaanshahani wuxuu noqdaa arrin wax ku ool ah marka la qorshaynayo safar. Xog ku saabsan galbin, digniin ama aag dagaal waa in lala xiriiriyaa safarka markab gaar ah. Shirkaddu kama soo saari karto baaxadda ilaalinta hal hawlgal joogitaanka hawlgal kale. Isbeddel ku yimaada dhaqdhaqaaqa ciidamada ayaa sidaas u keeni kara qiimayn cusub, xitaa marka meesha markabku u socdo iyo badeecadda uu sido ay isku mid yihiin.
Dhaqaalaha xeebaha gobolku wuxuu ku dhex jiraa nidaamkan. Jabuuti waxay ka soo horjeeddaa albaabka koonfureed ee Badda Cas; Eritrea waxay leedahay xeeb Badda Cas ah; Puntlandna waxay ku taal Gacanka Cadmeed. Xiriirkooda marinku wuxuu sidaas u yahay mid juqraafi iyo ganacsi. Saamaynta isbeddelka hababka maraakiibtu waxay gaari kartaa dekedo iyo bulshooyin ka baxsan goobta ciidamo la geeyay, iyadoo baaxadda saamayntu ku xiran tahay hawsha ay khusayso.
Dadka rayidka ah ee biyaha ka gudbaya
Colaaddu waxay sidoo kale dhalisaa socdaal ay dadku ku galaan doonyo yaryar. Shirkii Qaramada Midoobay ee Geneva ee 2 Oktoobar, WFP waxay ka warrantay gaajo iyo barakac sii kordhaya oo Yemen ka jira. Culayska bani’aadannimo wuxuu marinka badda siinayaa shaqo kale: dad rayid ah oo badbaado raadinaya ayaa u gudba Geeska Afrika, iyadoo maraakiib ganacsi iyo hawlgallo amni ay weli isticmaalaan biyaha ku hareeraysan.
Isku beegankaasi safarrada kama dhigayo kuwo isku mid ah. Maraakiibta ganacsigu waxay badeecad ku qaadaan habab ganacsi oo la maamulo; qoysaska colaad ka soo cararaya waxay iman karaan iyagoo u baahan hoy, diiwaangelin iyo caafimaad. Masuuliyiinta xeebta qaabilaysa waa inay abaabulaan gargaar, iyadoon ku xirnayn jadwalka qorshaynta militari ee meel kale. Juqraafiga la wadaago wuxuu isku xiraa natiijooyinka colaadda, isagoo aan ku soo koobayn hal tiro oo maraakiib ah.
Diyaargarowga ugu dambeeyay ee la soo weriyay wuxuu sidaas ugu biirayaa xaalad hore u lahayd ilaalinta kaabayaasha, galbinta maraakiibta iyo barakaca rayidka. Qayb kastaa waxay leedahay hay’ado iyo shuruudo hawleed oo u gaar ah. Horumarka dhow waa diyaarinta weerarka ee la soo weriyay. Natiijooyinkiisu waxay ku xirnaan doonaan go’aannada iyo ficillada xiga, iyadoo baahida ilaalinta shaqaalaha, sii wadidda adeegyada iyo caawinta barakacayaashu ay hore u taagan tahay.