Wasiirka Maaliyadda Puntland, Maxamed Faarax Maxamuud, ayaa 16-kii Nofeembar su'aalo kala kulmay xubnaha Golaha Wakiillada xilli uu soo bandhigayey miisaaniyadda ay xukuumaddu u soo jeedisay sannadka 2027. Warbixinnada Puntland Post iyo Horseed Media waxay sheegeen in mudanayaashu wax ka weydiiyeen mushaharka shaqaalaha rayidka ah ee dib u dhacay iyo xaaladda dhaqaalaha dowladda. Wadahadalka ayaa muujiyey sida ay masuuliyadda maaliyaddu ugu xiran tahay awoodda hay'adaha inay bixiyaan waajibaadka joogtada ah.

Puntland Post waxay werisay in wasiirku qiray in shaqaale rayid ah ay mushahar la'aan ahaayeen muddo lix bilood ah, isaga oo tilmaamay in qayb ka mid ah dhibaatadu la xiriirto hab-dhaqanka wasaaradda. Horseed Media waxay sidoo kale tabisay hadallada ku saabsan culayska dhaqaale iyo xuquuqda shaqaalaha oo aan waqtigii loogu talagalay la bixin. Hadalladaas waxay mudan yihiin in lala barbar dhigo diiwaanka rasmiga ah ee fadhiga iyo xogta mushaharka marka la helo.

Miisaaniyadda la soo jeediyey ee 2027 ayaa lagu sheegay $308,213,973. Tirada loo sheegay 2026 waxay ahayd $315,783,344. Farqigu waa $7,569,371, oo u dhiganta hoos u dhac ku dhow 2.4 boqolkiiba. Isbarbardhiggu wuxuu ka hadlayaa tirooyinka miisaaniyadaha la soo bandhigay, mana caddeeyo inta dakhliga dhabta ah ee la ururiyey ama inta qarashaad ee la bixiyey. Miisaaniyad la soo jeediyey sidoo kale ma aha miisaaniyad uu baarlamaanku si kama dambays ah u ansixiyey.

Mushaharka dib u dhacay wuxuu si toos ah u saameeyaa qoysaska shaqaalaha. Qofka shaqeeya wuxuu qorsheeyaa kirada, cuntada, waxbarashada iyo kharashaadka kale isagoo ku xisaabtamaya lacagta uu xaqa u leeyahay. Marka mushaarku bilaha badan maqnaado, culayska khasnadda dowladda wuxuu ku wareegaa shaqaalaha iyo qoysaskooda. Shaqaale aan awoodin gaadiidka iyo nolol maalmeedka ayaa sidoo kale ku adkaan karta inuu si joogto ah shaqada u yimaado.

Sidaas darteed, mushahar la'aantu waa cabbir lagu qiimeeyo kalsoonida maamul iyo awoodda dowladda ee fulinta waajibaadkeeda. Xallinteedu waxay u baahan tahay in la ogaado shaqaalaha lacagta lagu leeyahay, bilaha ay khuseyso, guud ahaan deynta iyo ilo dhaqaale oo lagu bixin karo. Ballanqaad guud oo mushahar la bixin doono ma beddelo jadwal ay dadku ku qorsheysan karaan noloshooda.

Wasiirka ayaa sida ay warbixinnadu sheegeen xiriiriyey culayska dhaqaale arrimo caalami ah, colaado Bariga Dhexe ka dhacay, muranno siyaasadeed iyo colaado gudaha ah. Waxaa kale oo la soo tabiyey eedeyn ku saabsan in dowladda Muqdisho ay Puntland ka reebtay mashaariic. Sharaxaadahaas waa in loo arkaa hadallada wasiirka ilaa laga helo diiwaanno muujinaya barnaamijyada, lacagaha ama kharashaadka ay saameeyeen. In dhibaato ay suurtagal tahay kama dhigna in ay tahay sababta ugu weyn ee mushaharka dib u dhacay.

Baarlamaanka wuxuu haystaa fursad uu su'aalaha siyaasadeed ugu beddelo kormeer maaliyadeed oo muuqda. Wuxuu dalban karaa diiwaanka mushaharka, jadwalka deymaha soo dhacay, qiyaasta dakhliga bil kasta iyo qorshaha lacag bixinta. Waxaa kale oo loo baahan karaa in la caddeeyo inta laga filayo ilaha canshuuraha iyo inta ku xiran taageero dibadeed. Xogtan ayaa go'aamin karta in qorshaha sanadka cusub uu yahay mid la fulin karo.

Guddiga Maaliyadda, Dhaqaalaha iyo Xisaabaadka ayaa la sheegay inuu helay miisaaniyadda si uu dib ugu eego, iyadoo la filayey in goluhu mar kale ka doodo 21-ka Nofeembar. U gudbinta guddiga waa tallaabo habraac. Ma aha ansixin kama dambays ah. Guddigu wuxuu qiimeyn karaa in qoondeynta cusub ay daboolayso adeegyada muhiimka ah, iyo in deyntii mushaharka hore loo aqoonsaday si aan miisaaniyadda cusub looga qarin.

Doodda ugu muhiimsan waxay ku saabsan tahay kala hormarinta waajibaadka. Haddii la soo jeediyo kharashaad cusub iyadoo shaqaale hore lacag lagu leeyahay, mudanayaashu waxay xaq u leeyihiin inay weydiiyaan sababta iyo sida lacagaha loo kala hormarinayo. Wasaaraddu waxay kalsoonida dadweynaha ku dhisi kartaa iyadoo soo bandhigta qiyaaso macquul ah iyo nidaam cad oo lagu xallinayo arrears-ka, iyadoo ay hay'adaha xisaabinta si madax-bannaan u eegayaan.

Natiijada fadhiga waxaa lagu qiimeyn doonaa dukumentiyada iyo ficillada soo socda. Miisaaniyadda 2027 waxay noqon kartaa qorshe maamul oo muhiim ah haddii ay caddayso dakhliga la filayo, adeegyada la maalgelinayo iyo sida deynta hore loo bixinayo. Ilaa laga helo qoraalka rasmiga ah ee miisaaniyadda iyo diiwaanka baarlamaanka, tirooyinka iyo hadallada kulanka waxaa si cad loogu nisbaynayaa warbaahinta soo tabisay. Shaqaaluhu waxay u baahan yihiin jadwal lacag-bixin, halka dadweynuhu u baahan yahay xisaab furan.

Saameynta arrintani waxay ku xirnaan doontaa go'aannada xiga, dukumentiyada rasmiga ah iyo sida masuuliyiintu u hirgeliyaan qorshayaasha. Dadweynuhu waxay u baahan yihiin xog cad oo kala saarta ballanqaadyada iyo tallaabooyinka la fuliyey, isla markaana qeexda masuuliyadda hay'adaha, waqtiyada iyo natiijooyinka. Macnaha siyaasadeed iyo midka bulsho ee dhacdadan wuxuu sidaas ku noqon karaa mid la qiimeeyo.