Masuuliyiinta Puntland ayaa 1 Oktoobar faahfaahiyay hawlgallo dhulka iyo badda ah, xilli Boosaaso lagu soo dhoweynayay markabka Sibu ee la soo furtay. Wasiirka Amniga Ibraahim Cartan Ismaaciil, Wasiirka Dekedaha Shaakir Maxamed Guuleed iyo Wasiir-ku-xigeenka Warfaafinta Bilaal Maxamuud Qabowsade ayaa sharaxay olole sii socda oo ka dhan ah kooxaha burcad-badeedda, sida ay werisay Somaliland Standard. Isha warbixinta
Masuuliyiintu waxay soo noqoshada markabka ku xireen tallaabooyin ka dhan ah nidaamyada taageera afduubka. Waxay ka hadleen la dagaallanka burcad-badeednimada, kalluumaysiga sharci-darrada ah iyo tahriibinta hubka. Shaacintu waxay soo furashada markab gaar ah ku dhex daraysaa barnaamij ballaaran oo ilaalinta xeebaha ah, kaas oo hawl walba ay u baahan tahay baaritaan iyo hab shaqo oo u gaar ah.
Wasiirka dekeduhu wuxuu sheegay in la soo furtay maraakiibtii hore loogu hayay biyaha Puntland maamusho. Warbixinta IMO ee 2 Oktoobar waxay si gooni ah u sheegtay in shaqaale weli lagu haysto ASANA oo ku jira gobolka ballaaran. Ilaalinta xeebaha iyo dadaalka caalamiga ah ee dadka la haysto waxay sidaas weli qayb ka yihiin xaaladda amniga badda ee isku xiran.
Xeebta ka dambaysa weerarka
Fuulitaanka markab badda jooga wuxuu ku xirnaan karaa diyaargarow meel kale lagu sameeyay. Doon waxay u baahan tahay shidaal iyo qalab, halka koox weerar qorshaynaysaa ay u baahan tahay dad, xiriir iyo meel biyaha laga galo. Markab la qabsaday ayaa markaas afduubayaasha ku kordhiya baahiyo kale. Raadraaca xiriirradaas waa hawl ka duwan soo furashada markab markii hore la qabsaday.
Kala duwanaanshahani wuxuu shaqada dhulka siinayaa door la socda doonyaha roondada. Warbixino ka yimaada bulshada xeebaha, xog ku saabsan sahay iyo dhaqdhaqaaqa dadka qabanqaabiya falalka ayaa isku xiri kara waxa xeebta iyo badda ka dhacaya. Baaritaanku waa inuu xiriirkaas caddayn ku dhisaa, iyadoo aan kalluumaysiga iyo gaadiidka caadiga ah loo qaadan kuwo shakiga iskood u dhalinaya.
Kala saariddani waxay muhiim u tahay dadka si sharci ah xeebta u isticmaala. Kalluumaysiga, ganacsiga iyo rakaabku waxay wadaagi karaan meelaha hawlgallada lagu beegsanayo falalka sharci-darrada ahi ka dhacaan. Roondadu waa inay aqoonsataa falka gaarka ah iyo awoodda ay ku shaqaynayso. Wada shaqaynta dadka badda isticmaala waxay qayb ahaan ku xiran tahay in kala duwanaanshahaasi shaqada ka muuqdo.
Roondooyinka iyo nidaamka badda ee ballaaran
Warbixinnadii hore ee PUNT NEWS waxay sharxeen hawlgalkii Puntland ee Sebteembar iyo soo furashadii Sibu 1 ee xigtay. Munaasabadda 1 Oktoobar waxay daba socotaa dhacdooyinkaas. Muhiimaddeedu waxay tahay sharaxaadda masuuliyiinta ee ilaalin sii socota kaddib soo noqoshada markabka, halkii loo qaadan lahaa in maalinta munaasabadda hawlgal cusub oo soo furasho dhacay.
Shaqada ciidanka ee baddu waxay ku dhex jirtaa deegaan goboleed oo ballaaran. Maraakiibtu waxay isaga gudbaan Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya iyagoo isticmaala waddooyin ay dalal xeebeed badan wadaagaan. Warbixin markab ganacsi laga helo waxay ku saabsan kartaa meel ka fog dekedda ay shaqaaluhu markii dambe caawinta ka helaan. Kala fogaanshahaasi wuxuu xiriirka hay’adaha ka dhigayaa qayb wax ku ool ah oo ilaalinta ka mid ah.
Hay’adaha hawsha ku jirana waxay qabtaan shaqooyin kala duwan. Booliska badda ee deegaanku wuxuu roondo iyo baaritaan ku samayn karaa waxyaabaha waajibaadkiisa ku jira. Hawlgallada ciidamada badda ee caalamigu waxay ku shaqeeyaan waajibaadyo iyaga u gaar ah. Kabtannada iyo mulkiilayaashu waxay leeyihiin hawlo kale oo ku saabsan qorshaynta safarka iyo tebinta dhacdooyinka. Isku-duwiddu waxay hawlahaas isku xirtaa iyadoo aan dhinac kasta la siin awood isku mid ah.
Xirfadaha isku xira marxaladaha
Warbixinta EUCAP Somalia ee shaqadeeda Puntland waxay sharaxaysaa tababarka shaqaalaha PMPF, oo ay ku jiraan hagidda badda, isgaarsiinta iyo xirfadaha booliska. Hawlahaasi waxay dhaqdhaqaaqa roondada ku xiraan warbixinnada iyo go’aannada xeebta laga gaaro. Goob waa in si sax ah loo gudbiyaa; xogta kulan badeedna waa in loo diiwaangeliyo hab masuuliyiin kale adeegsan karaan.
Sawirrada kaydka ah ee ciidanka waxay muujinayaan deegaankaas badeed iyo tababar samatabbixin. Tababarka hawlahaasi wuxuu khuseeyaa awoodda ciidanku ugu shaqeeyo badda uguna caawiyo dadka dhibaataysan. Awooddaasi way ka duwan tahay diiwaanka soo furashada markab gaar ah, kaas oo laga fahmayo warbixinnada hawlgalkaas ku saabsan.
Dhacdo kaddib, jawaabtu waxay u gudbi kartaa dhowr jiho. Shaqaale ayaa u baahan kara caafimaad, markab ayaa u baahan kara inuu deked u gudbo, fal sharci-darro looga shakiyana baaritaan ayuu u baahan karaa. Kuwani waa natiijooyin xiriir leh oo leh hay’ado masuul ah oo kala duwan. Wareejinta hawsha waa inay ilaalisaa xogta tallaabo kasta oo xigta u baahan tahay.
Hadalkii Oktoobar wuxuu sidaas sharxayaa olole xeebeed sii socda oo la socda soo noqoshada markab la soo furtay. Natiijooyinka dambe waxay ka muuqan doonaan hawlgallo gaar ah, baaritaanno iyo caawinta badmaaxiinta. Boosaaso iyo dhaqaalaha badda ee ku hareeraysan, su’aasha wax ku oolka ahi waa in socdaalka sharciga ahi sii socon karo iyadoo hay’aduhu daba joogaan falalka khatarta gelinaya.