Ciidanka Booliska Badda Puntland ayaa sheegay inuu markabka Sibu 1 ka xoreeyey burcad-badeed Soomaali ah, taas oo noqotay guushii ugu muuqata ee ka dhalata hawlgallada badeed ee Puntland tan iyo markii weerarrada burcad-badeeddu mar kale ka soo bateen Gacanka Cadmeed iyo galbeedka Badweynta Hindiya. Taliye Mohamed Jama oo ka tirsan PMPF ayaa Reuters u sheegay 25 Sebteembar in markabka lagu soo furtay hawlgal socday laba maalmood, burcad-badeeddiina ay gacanta ciidamada ku jiraan.
Afduubku wuxuu bilowday 20 Agoosto. UK Maritime Trade Operations waxay diiwaangelisay dhacdo afduub ah 136 mayl-badeed bari ka xigta Al Mukalla ee Yemen. Reuters ayaa markii dambe markabka ku aqoonsatay Sibu 1, oo Maraykanku hore cunaqabateyn ugu soo rogay eedeymo la xiriira ganacsi shidaal oo Washington sheegtay inuu ka caawiyo Iran inay ka fogaato xayiraadaha. Arrinta cunaqabateyntu waa ka duwan tahay afduubka: mid waa muran sharci iyo ganacsi, kan kalena waa qabsasho hubaysan oo markab ganacsi.
Reuters waxay sheegtay in Sibu 1 uu ahaa ugu yaraan markabkii 13aad ee sannadkan lagu weeraro xeebaha Soomaaliya ama Gacanka Cadmeed, iyadoo soo xiganaysa xogta International Maritime Bureau iyo UKMTO. Tiradaasi waxay muujinaysaa in burcad-badeeddu aysan mar dambe ahayn dhacdo gooni-gooni ah, balse ay dib ugu soo noqonayso khatar joogto ah oo saameyn karta caymiska, maraakiibta iyo qorsheynta amniga.
Hawlgal badeed oo helay natiijo la taaban karo
PUNT NEWS waxay 20 Sebteembar ka warrantay hawlgal cusub oo Puntland ka bilowday xeebaha iyadoo burcad-badeeddu soo laba-kaclaynayso. Soo furashada Sibu 1 waxay hawlgalkaas siisay natiijo cad. Roondo iyo digniin ayaa cabsi gelin kara kooxaha, laakiin soo celinta markab la qabsaday waxay u baahan tahay xog, daba-gal, awood ciidan iyo karti lagu hayo eedeysanayaasha.
Sharaxaaddii PUNT NEWS ee 19 Sebteembar waxay muujisay sababta xeebaha Puntland mar kale bartamaha uga noqdeen amniga Gacanka Cadmeed. Juqraafiyaddu isma beddelin. Maraakiibta u kala goosha Badda Carabta iyo Badda Cas waxay maraan biyo ay kooxo yar yar uga faa'iidaysan karaan fogaanta xeebaha, dhaq-dhaqaaqa kalluumeysiga iyo meelaha ay ka daciif tahay isku-xirka hay'adaha kala duwan.
Faa'iidada Puntland waa u dhowaanshaha. PMPF waxay ka hawlgashaa xeebta ugu dhow meelaha burcad-badeeddu ka soo abaabulanto, waxayna isku dari kartaa roondo iyo xog maxalli ah. Xaddidaaddeedu waa baaxadda badda. Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya waxay daboolayaan aag aad u ballaaran, waxaana kooxaha burcad-badeedda ku filan tiro yar oo afduubyo guuleysta si ay kor ugu qaadaan kharashaadka ganacsiga.
Khataraha badda ayaa isku mar badanaya
Soo noqoshada burcad-badeeddu waxay ku beegan tahay xilli khataro kale oo Badda Cas ah ay kordhayaan. Weerarrada gantaallada iyo drones-ka Houthi waxay beddeleen waddooyinka maraakiibta, halka ciidamo badan oo caalami ahi ay kordhiyeen joogitaankooda. Sidaas darteed shirkadaha maraakiibtu waxay hal mar qiimeynayaan burcad-badeedda Soomaaliya, weerarrada Yemen, xaaladda Bab al-Mandab iyo suurtagalnimada in jawaabaha militari ee khatar keliya ay saameeyaan kuwo kale.
Kiiska Sibu 1 wuxuu tusayaa sababta aan khatarahaas hal magac loogu wada koobi karin. Markabka waxaa qabsaday burcad-badeed, mana aha inuu qayb ka ahaa iska horimaadka Sacuudi-Houthi. Si kastaba ha ahaatee, labada arrimood waxay kharash saaraan isla marinka ganacsiga. Ciidamada badda waxay hadda u baahan yihiin inay ka fikiraan difaaca hawada, ilaalinta maraakiibta, ka hortagga afduubka iyo maxkamadeynta dambiyada badda isku mar.
Puntland waxay dan siyaasadeed iyo mid amni ka leedahay inay muujiso inay xakamayn karto qaybtan xeebta. Burcad-badeeddu waxay dhaawacdaa sumcadda xeebaha, kalluumeysiga iyo dhaqdhaqaaqa dekedaha, waxayna kordhin kartaa faragelinta dibadda. Guul hawlgal sida Sibu 1 waxay sidaas darteed siinaysaa Garowe dood cusub oo ku saabsan iskaashi amni oo toos ah.
Waxa wali aan caddayn
PMPF waxay sheegtay in markabku xor yahay, burcad-badeeddiina la hayo. Warbixinnada dadweynaha wali ma bixin faahfaahin buuxda oo ku saabsan goobta hawlgalka, tirada dadka la qabtay, haddii xoog la adeegsaday, xaaladda shaqaalaha markabka muddadii la haystay iyo habka maxkamadeed ee xigi doona.
Farqiyadaas ma beddelayaan qodobka ugu weyn. Markab bishii Agoosto la qabsaday waxaa soo furtay ciidamo Puntland ah. Su'aasha muhiimka ahi waa in hawlgalkani noqdo dhacdo keliya iyo in kale. Burcad-badeednimadii weynayd ee 2008-2014 waxay hoos u dhacday markii roondo caalami ah, ilaalinta maraakiibta, maxkamado iyo hawlgallo goboleed ay isku biireen.
Sibu 1 sidaas darteed wuxuu ka weyn yahay hal markab. Wuxuu tijaabinayaa in hawlgalka cusub ee Puntland uu awoodi karo inuu burcad-badeedda ku soo rogo kharash joogto ah. Jawaabtu waxay ku xirnaan doontaa waxa xiga: maxkamadeynta, xogta laga helo eedeysanayaasha, joogteynta roondooyinka iyo iskaashiga dhinacyada Gacanka Cadmeed.