Suudaan iyo Itoobiya ayaa midba midka kale ku eedeeyey inuu taageero kooxo hubeysan oo ka soo horjeeda dowladda kale. Eedeymaha isdhaafsiga ah waxay kusoo beegmeen xilli labada waddan ay la tacaalayaan dagaallo iyo khilaafaad amni oo culus. Eedeymaha ay madaxdu soo jeediyeen ma aha caddayn madax-bannaan oo muujinaysa in taageeradaas ay dhab ahaan dhacday. Farqigaas ayaa muhiim u ah fahamka xiisadda cusub iyo suurtagalnimada in xaaladaha gudaha ay isu beddelaan muran u dhexeeya labada dowladood.

Mas'uuliyiinta Suudaan ayaa Itoobiya ku eedeeyey in dhulkeeda loo adeegsado taageeridda Ciidamada Taageerada Degdegga ah, ee RSF, kuwaas oo dagaal kula jira ciidamada dowladda Suudaan. Dhinaca kale, mas'uuliyiinta Itoobiya waxay Suudaan ku eedeeyeen inay taageerto kooxo hubeysan oo ka jira Tigray. Labada dhinac waxay diideen eedeymaha laga soo jeediyey. Warbixin ay Associated Press daabacday 16-kii Nofeembar ayaa soo bandhigtay isweydaarsiga hadalladan, iyadoo aan si madax-bannaan u caddaynin dhammaan falalka lagu eedeeyey dowladaha.

Eedeyn diblomaasiyadeed ayaa saameyn karta go'aannada milatari ka hor inta aan la helin xaqiiqada buuxda. Dowladda u aragta in deriskeedu taageerayo kooxo ka soo horjeeda waxay kordhin kartaa ciidanka xadka, xaddidi kartaa ganacsiga ama raadsan kartaa taageero cusub. Tallaabooyinkaasi waxay dhanka kale u muuqan karaan cadaadis iyo hanjabaad. Sidaas ayuu u dhalan karaa silsilad jawaabo isdaba joog ah oo xaaladda sii murjisa, xitaa marka eedeyntii bilowga ahayd weli la baarayo.

Dagaalka Suudaan wuxuu leeyahay dhinacyo ciidan, siyaasadeed iyo bulsho oo kala duwan. Dhaqdhaqaaqa dadka, sahayda iyo ganacsiga ayaa mararka qaarkood ka tallaaba xuduudo dhowr ah. Dhibaatooyinka amni ee Itoobiya, oo ay ku jiraan khilaafaadka ku saabsan Tigray, waxay leeyihiin taariikh iyo qaab maamul oo u gaar ah. Labadan xaaladood lama soo koobi karo iyadoo loo arko hal dagaal oo si wadajir ah loo qorsheeyey.

Waxaa sidoo kale jira murankii dhulka al-Fashaga ee u dhexeeyey labada dal ka hor xiisaddan, iyo doodaha biyaha Niilka. Arrimahaas waxay saamayn karaan sida madaxdu u fasiraan ficillada deriskooda. Hase yeeshee, khilaafka dhulka, heshiisyada biyaha iyo eedeymaha ku saabsan taageeridda kooxaha hubeysan waa arrimo kala duwan oo u baahan caddayn iyo xalal u gaar ah. Isku qasiddu waxay kor u qaadi kartaa dareenka khatarta, iyadoo aan dadka loo kala caddayn waxa xaqiiqo ah iyo waxa weli lagu muransan yahay.

Bulshooyinka ku nool xadka ayaa si gaar ah u nugul. Dad badan waxay ku tiirsan yihiin ganacsiga xuduudda, beeraha, isu socodka qoysaska iyo helitaanka suuqyada. Haddii ciidamo badan la geeyo meelaha ay ku nool yihiin ama waddooyin la xiro, ganacsigu wuu yaraankaraa, gaadiidkuna wuu qaaliyoobi karaa. Dad barakacayna waxay wajihi karaan caqabado cusub. Kuwani waa khataro la fahmi karo. Warbixinnada la helay weli ma xaqiijinayaan in dhammaan isbeddelladaas ay si toos ah uga dhasheen eedeymaha Nofeembar.

Daraasad dhab ah oo lagu sameeyo eedeymaha waxay u baahan tahay xog ka badan hadallada madaxda. Waxaa muhiim noqon kara dukumentiyo la hubiyey, dhaqdhaqaaq ciidan oo meel iyo waqti la og yahay, sawirro lagu xaqiijiyey goobta ama markhaatiyaal madax-bannaan. Xitaa marka dad ama sahay lagu arko meel xuduud ah, taas keliya ma muujinayso in dowladdu si rasmi ah taageero u siisay koox hubeysan. Sidoo kale, beenin rasmi ahi keligeed ma dhammayn karto baaritaanka.

Diblomaasiyadda gobolka waxay leedahay fursad ay ku yareyso khatarta. Xiriir joogto ah oo u dhexeeya hay'adaha amniga iyo wasaaradaha arrimaha dibadda wuxuu gacan ka geysan karaa in dhacdo si khaldan loo fahmay aysan isu beddelin isku dhac weyn. Midowga Afrika iyo dowladaha deriska ah waxay dhiirrigelin karaan in dhinacyadu soo bandhigaan eedeymo cad oo la baarikaro, halkii lagu sii tiirsanaan lahaa hadallo guud.

Waxaa muhiim ah in dhexdhexaadinta aan looga dhigin xal keliya oo lagu soo afjarayo dhammaan khilaafaadka. Muranka dhulka wuxuu u baahan yahay habraac, halka arrimaha biyuhu leeyihiin hay'ado iyo wada xaajoodyo kale. Eedeyn ku saabsan taageero ciidan waxay u baahan tahay baaritaan amni oo si gaar ah loo qaabeeyey. Kala saaridda mawduucyada waxay sahli kartaa in talaabooyin wax ku ool ah la gaaro, xitaa marka heshiis siyaasadeed oo ballaaran uusan suurtagal ahayn.

Su'aasha hadda taagan waa in Addis Ababa iyo Khartuum ay awoodaan inay kala xakameeyaan colaadaha gudaha iyo xiriirkooda laba-geesoodka ah. Hadallada la is dhaafsaday waxay muujinayaan kalsooni darro sii koraysa. Ma caddaynayaan in labada dowladood ay si toos ah ugu biireen dagaalka dhinaca kale. Khatar ayaa jirta, halka go'aan ku saabsan cidda dhab ahaan taageero milatari bixisay uu u baahan yahay caddeyn ka xoog badan eedeymaha hadda la soo bandhigay.