Abaartu waxay wiiqaysaa dalagga Suudaan laga sugayo, xilli hay’adaha gargaarku dhimayaan cuntada ay qaybiyaan, taas oo kordhinaysa khatarta macaluusha ee bulshooyinka dagaalku hore u tabar darreeyay. Madaxa barnaamijka WFP ee Suudaan Samuel Clendon ayaa Reuters u sheegay in cimiladu gaajo daran gelin karto 350,000 qof oo dheeraad ah dhammaadka 2026, tiraduna gaadhi karto 1.2 milyan oo dheeraad ah Agoosto 2027. Saadaashu waxay halis gelinaysaa nafiskii xilliga goosashada laga filayay.
Digniintu waxay ka dambaysay digniintii 12 Oktoobar ee nidaamka IPC ee kala sooca xaaladaha sugnaanta cuntada, taas oo khusaysay Daarfuur iyo Kordofaan. Walaaciisu wuxuu ka dhashay isku darsanka dagaal, barakac, abaar iyo gurmad dhaqaale yari hayso. Mid kastaa wuxuu wiiqayaa waddo dadku ku badbaadi jireen: helitaanka dhul, awoodda guuritaanka, wax soo saarka cuntada iyo gargaarka la helo marka dhaqaalaha qoysku dhammaado.
Roobku wuxuu ku yaraaday meelaha beeralaydu xilli-roobaadka ku tiirsan yihiin. Warbixinta Reuters ee 23 Oktoobar, oo adeegsanaysa xogta US Geological Survey, waxay sheegtay in roobabkii Luulyo ilaa Sebteembar ahaayeen kuwii ugu yaraa dalka oo dhan muddo ka badan soddon sano. Dalag yaraadaa wuxuu qoyska ka dhimayaa cuntadii uu cuni lahaa iyo wixii uu iibsan lahaa, sidaasna saamaynta xilli-roobaadkii baaqday ayay beeraha uga gudbaysaa.
Digniinta IPC waxay tilmaantay koboc dalag oo liita dhul badan oo Daarfuur iyo Kordofaan ah. Biyo-yaraantu waxay dhaawacday dalagga xataa meelihii beeralaydu wax ka beereen. Khasaarahaasi wuxuu dhimayaa shaqadii goosashada, oo dakhli muhiim ah u ahayd qoysaska saboolka ah. Qof aan dalag uu iibiyo haysan wuxuu sidaas kula kulmi karaa suuqa cunto qaali noqotay, iyadoo shaqadii beeruhu yaraatay.
Dagaalku wuxuu hore u yareeyay fursadihii kale. Dagaalladu waxay barakiciyeen bulshooyin beeralay ah, waxayna carqaladeeyeen beeraha, suuqyada iyo adeegyada. Dadka beerahooda ka carara waxay waayaan dalaggii xigay iyo hoygoodii isku mar. Kuwa dib ugu noqon kara waxay la kulmayaan dhib kale oo ah roob aan ku filnayn, sidaas darteed amni deegaanka ku soo hagaaga keli ahi qoyska kama saarayo cunto iyo dakhli yaraanta.
Cadaadisku wuxuu sidoo kale saaran yahay caafimaadka. WHO waxay qoraalkeedii 12 Oktoobar ku sheegtay in gaajada iyo nafaqo-darradu dadka u nugleeyaan cudurro daran oo ay ka mid yihiin daacuunka iyo jadeecadu. Daawayntu sidaas waxay u baahan tahay adeeg caafimaad oo shaqeeya, cunto iyo biyo nadiif ah oo wada socda. Ilmo qaba nafaqo-darro ba’an iyo xanuun kale wuxuu u baahan yahay daryeel ka badan badar la qaybiyo.
WHO waxay sheegtay inay 2026 taageertay dhammaan 161 xarumood oo dalka ka shaqaynaya oo lagu daweeyo nafaqo-darrada daran, iyadoo bixisay tababar, sahay iyo kaalmo kale. Xarumahaasi waxay Janaayo ilaa Agoosto daweeyeen in ka badan 26,000 carruur ah oo qabay nafaqo-darro ba’an iyo dhibaatooyin caafimaad. Hawshu waxay muujinaysaa gurmad hore u jira oo baaxad leh, xilli xaaladda soo xumaanaysa ay bukaan kale ku kordhin karto adeegga culaysku saaran yahay.
Nidaamkaasi wuxuu dagaalka ku waayay xarumo caafimaad. WHO waxay sheegtay in 37% xarumaha Suudaan aanay shaqaynayn marka la gaadhay 2026, iyadoo barakac, weerarro iyo dhaqaale yari adeegga wiiqeen. Codsigeeda maalgelinta bani’aadamnimo wuxuu helay 23% keliya markii ay digniinta Oktoobar bixisay. Yaraantu waxay saamaynaysaa sii wadidda daawaynta iyo gaadhista dadka meel kale u guuray labadaba.
Hay’adaha cuntaduna waxay wajahaan ciriiri la mid ah. Reuters waxay sheegtay in WFP ay kala badh dhintay raashinka Tawila, halkaas oo boqollaal kun oo barakacayaal ahi deggan yihiin. Qaddarka oo la dhimaa wuxuu miisaaniyad yar u fidinayaa qoysas badan; haddana wuxuu qoys kasta uga tegayaa baahi dheeraad ah oo uu buuxiyo, xilli dalaggii la sugayay sii xumaanayo. Labadii meelood ee cuntada laga heli jiray ayaa isku mar yaraada.
Masuuliyiinta Suudaan waxay bixiyeen aragti ka fudud oo ku saabsan wax soo saarka beeraha. Wasiirka Beeraha Esmat Qureshi wuxuu 8 Oktoobar sheegay in dalaggu yaraan doono, isagoo hoos u dhigay baaxadda hoos u dhaca. Hadalkiisu wuxuu ka duwan yahay digniinaha hay’adaha gargaarka iyo beeralaydii Reuters waraysatay. Goosashada soo socota ayaa go’aaminaysa inta badar ah ee qoysasku haysan karaan iyo inta suuqyada la keeno.
Saamaynta El Niño ayaa sharxaysa sababta hay’aduhu xilligan ugu arkaan xaalad degdeg ah oo dheeraad ah. WFP waxay tilmaamaysaa in ifafaalaha cimiladu meelo abaar ka keeni karo, meelo kalena roob xad-dhaaf ah. Labaduba waxay dhaawici karaan dalag iyo xoolo, ama joojin karaan ganacsi. Goobaha dagaalka, cimilo xumadu waxay ku dhacaysaa qoysas kaydkoodii, hantidoodii wax soo saarka iyo helitaankii gargaarku hore u yaraadeen.
IPC iyo WHO waxay ku baaqeen marin joogto ah oo bulshooyinka la gaadho, ilaalinta nidaamyada cuntada iyo caafimaadka, iyo maalgelin la saadaalin karo oo gurmadka ah. Tallaabooyinkaasi waxay beegsanayaan isla silsiladda khasaare ee xilligan beeraha ka dhalanaysa. Marka rajadii dalaggu sii xumaato, sii wadidda cunto-gaynta iyo daawayntu waxay go’aaminaysaa inta dalag baaqday u sii beddelmayo gaajo iyo cudurro ka sii qoto dheer.