Kenya waxay 26 Oktoobar fasaxday 20 qof oo xiriir la lahaa bukaankeedii koowaad ee Ebola, kaddib 21 maalmood oo kormeer ah oo aanay calaamado yeelan. WHO waxay sheegtay sagaal kiis, laba dhimasho iyo 98 xiriir oo karantiil ku harsan. Dadka la fasaxay waa xiriirro la kormeerayay, ee ma aha bukaanno daawayn ka baxay.

Bukaanku wuxuu ku noolaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, wuxuuna Uganda soo maray ka hor intii aanu Nairobi imaan 3 Oktoobar. Waxaa la geeyay Nairobi Hospital oo lagu go’doomiyay. Muunadihiisa waxaa laga helay cudurka markii lagu baaray shaybaarka qaranka ee fayrasyada iyo Machadka Cilmi-baarista Caafimaadka Kenya. Warbixinta WHO waxay isku xiraysaa hal cudur oo dibadda laga keenay, safarkiisii, daaweyntii isbitaalka iyo xaqiijintii shaybaarka. Taxanahaas ayaa hadda ah jidka ay raacayaan shaqaalaha dabagalka.

Dabagalka ayaa ilaa 22 Oktoobar helay dhammaan 135 qof oo la diiwaangeliyay. Xogihii hore ee Wasaaradda Caafimaadku waxay muujiyeen infekshanno ku kordhay isla shabakadda xiriirrada, toddoba 17 Oktoobar ilaa sagaal 20 Oktoobar. Fasaxa 26 Oktoobar wuxuu muujinayaa marxalad kale: dhammaystirka kormeerka dadka caafimaad qabay, iyadoo xiriirrada kale ay sii wadaan muddadooda gaarka ah.

Natiijo hordhac ah oo Wajir ka timid

Guddoomiyaha Wajir Ahmed Abdullahi wuxuu 8 Oktoobar sheegay in baaritaankii hordhaca ahaa ee qof kale oo laga shakiyay aanu muujin Ebola, sida Reuters werisay. Kooxaha qaranku waxay sii wadeen dabagalka dadkii xiriirka la yeeshay bukaanka Nairobi ee la xaqiijiyay, xilli natiijadaasi soo baxday. Xogta WHO ee 8 Oktoobar waxay xaqiijisay cudurka dibadda laga keenay, waxayna dhimashada bukaanka ku sheegtay 5 Oktoobar, kaddib go’doomin iyo baaritaan shaybaar oo Nairobi Hospital ah.

Ilaa 11 Oktoobar, wasaaraddu waxay sheegtay in la baaray 293 muunadood oo ka yimid 289 digniinood. Bayaankeedu wuxuu qofka hore loo xaqiijiyay keliya ku sheegay inuu cudurka qabo, sida warbixinnada xogta wasaaraddu sheegeen. Muunado waxaa laga soo diri karaa gobol kasta, natiijooyinkuna waxay soo baxaan lix ilaa 12 saacadood gudahood, sida wasaaraddu sheegtay. Shabakaddaasi waxay digniinaha deegaanka ku xidhaa jawaab shaybaar oo qaran, xilli la raadinayo gudbin kale oo cudurka ah.

Shan shaybaar oo la cayimay, oo ay ku jiraan laba guurguura oo xuduudaha Lwakhaha iyo Busia ah, ayaa muunado baarayay, sida wasaaraddu sheegtay. Waxay sidoo kale diiwaangelisay 241 sariirood oo go’doomin ah oo shan isbitaal oo Nairobi, Eldoret iyo Mombasa ah ku yaal, oo ay ku jiraan ilaa 50 sariirood oo daryeel culus ah oo Moi Teaching and Referral Hospital yaal. Xarumooyinkaas waxay ballaadhinayaan awooddii la sharaxay markii Duale 7 Oktoobar booqday qaybta 133-ka sariirood ee Nairobi Hospital.

Awooddu waxay ku xiran tahay xiriirka hawlahaas. Qof dabagalka lagu ogaaday wuxuu u baahan karaa baaritaan, natiijada shaybaarkuna waa inay gaarto kooxda go’aanka xiga qaadanaysa. Isbitaalku wuxuu u baahan yahay shaqaale iyo sahay, si la mid ah sariiro bannaan. Tirada dadka xiriirka la yeeshay bukaanka iyo tirada meelaha go’doomintu waxay sidaas qeexayaan qaybo kala duwan oo diyaar garowga ah. Qayb kastaa waxay qiimo yeelataa marka ay fududayso gudubka ogaanshaha iyo qiimaynta caafimaad.

Diyaargarowga iyo cudur dibadda ka yimid

Bayaanka 11 Oktoobar wuxuu sheegay in la hubiyay 667,675 socdaalayaal ah oo 26 goobood oo dalka laga soo galo maray, oo ay ku jiraan 2,345 oo 24-kii saacadood ee ka horreeyay yimid. Wasaaraddu waxay sheegtay 4,917 shaqaale caafimaad oo maaraynta Ebola lagu tababaray iyo 343 jawaab-bixiyeyaal oo diyaar ah, oo ay ku jiraan 102 ka soo shaqeeyay cudurkii Galbeedka Afrika ee 2014–2016. Hubinta xuduudaha, shaybaarrada iyo diyaargarowga caafimaadku waxay la socdaan dabagalka ballaadhan ee dadka xiriirka lahaa.

WHO waxay sharaxdaa in Ebola ku faafo taabashada tooska ah ee dheecaannada qofka cudurka qaba ama agab wasakhoobay, qofkuna aanu gudbin karin cudurka ka hor intaan calaamaduhu soo bixin. Tilmaamaheeda cudurka waxay muddada u dhexaysa qaadista cudurka iyo calaamadaha ku sheegaan laba ilaa 21 maalmood. Sifooyinkaasi waxay sharxayaan sababta xogta soo-gaadhista iyo dabagalka joogtada ahi muhiim u yihiin. Hubin hal mar laga sameeyo gelitaanka dalka iyo la socod muddo socdaa waxay leeyihiin ujeeddooyin kala duwan.

Taariikhda safarka bukaanku waxay jawaabta ku xidhaysaa cudurka Congo ka jira. Warbixinta WHO ee 8 Oktoobar waxay halkaas ku sheegtay 8,728 cudur oo la xaqiijiyay iyo 4,205 dhimasho oo la xaqiijiyay ilaa 6 Oktoobar. Masuuliyiinta raacaya kiiska Kenya waxay sidaas uga shaqaynayaan safar dalal dhowr ah maray, iyadoo baaritaanka deegaanku ku wajahan yahay dadkii bukaanka la kulmay ka hor iyo intii uu Nairobi daryeelka ku jiray.

Wasaaraddu waxay 11 Oktoobar sheegtay in garoomada, dekedaha iyo xuduuduhu sii shaqaynayaan, iyadoo hubinta caafimaadka la xoojiyay, oo aan jirin xidhitaan guud ama xaddidaad safar, ganacsi iyo isu imaatin dadweyne. Xogta WHO ee 8 Oktoobar waxay iyaduna ku talisay inaan safarka ama ganacsiga la xaddidin, waxayna sheegtay in qiimayn khatarta Kenya ahi socoto. Habka masuuliyiintu sheegeen wuxuu isku darayaa socdaal sii socda iyo baaritaan iyo dabagal ku wajahan kiiska dibadda laga keenay.

Wasaaradda Caafimaadka Kenya waxay sheegtay in toddobada bukaan ee daryeelka ku jira xaaladdoodu deggan tahay, sida The Star werisay 26 Oktoobar. Fasaxyada dambe waxay ku xiran yihiin qof kasta oo dhammaysta muddada kormeerka. Daryeelka bukaanka iyo dabagalka karantiilka ayaa sidaas ku sii socda kaddib soo noqoshada kooxdii koowaad.