Bukaankii Ebola ee Nigeria ayaa Abuja uga baxay daawayn Switzerland ah 26 Oktoobar, sida Wasiirka Caafimaadka Muhammad Ali Pate sheegay. Xaaladdeedu way degganayd, wayna hadlaysay; seygeeda oo aan calaamado lahayn ayaa raacay. Pate wuxuu ka digay in soo hagaagistu aanay caddaynayn inay faafinta cudurka ka baxday, sida Radio Nigeria werisay.

WHO waxay sheegtay in 52 qof oo xiriir la lahaa bukaanka ay weli Nigeria dabagal ku jiraan, sida AP sheegtay. Daawaynta dibaddu waxay la socotaa kormeerka gudaha Nigeria. Wareejinta bukaanku ma xallinayso baaritaanka gaarka ah ee halka caabuqu ka yimid.

Africa CDC waxay sheegtay in khubaro baari doonaan kiiska iyo xiriirka suuragalka ah ee bukaankii koowaad ee Kenya. Isku ekaanshaha fayrasyadu ma caddaynayo in labada bukaan midkood kan kale si toos ah u qaadsiiyay, sida agaasimaheedu u sheegay Reuters.

Baaritaankii hore wuxuu diiradda saaray muddadii bukaanku Uganda joogay, kaddib markii Switzerland ay 23 Oktoobar sheegtay inaanay tegin Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Congo. Wasaaradda Arrimaha Dibadda Switzerland ayaa Reuters u sheegtay in haweenayda Uganda ku dhalatay, oo ah xaaska diblomaasi Abuja jooga, loo malaynayo inay cudurka qaadday xilli ay seygeeda Uganda ku booqanaysay. WHO waxay sheegtay in baaritaanka halka cudurku ka soo gaadhay uu socday.

Hadalku wuxuu ka hor imanayaa xogtii socdaalka ee masuuliyiinta Uganda, oo sheegay inay bariga Congo tagtay ka hor inta aanay Uganda soo marin. In la ogaado meelihii ay tagtay ayaa go’aaminaysa kooxaha caafimaad ee baadhaya xidhiidhadeeda ka hor safarkii Nigeria. Khilaafku sidaas wuxuu khuseeyaa raadinta hal caabuq oo xuduudo kala gudbay, iyadoo hawsha Abuja ka socotaa sii socoto.

Nigeria waxay kiiska xaqiijisay 20 Oktoobar. Wasaaraddeeda Caafimaadku waxay sheegtay in haweenaydu ku timid duullimaad caalami ah oo Uganda ka yimid, maalmo badanna lagu daawaynayay isbitaal gaar loo leeyahay oo caasimadda ku yaal ka hor ogaanshaha cudurka. Waa la go’doomiyay, daawayn ayayna helaysay markii wasaaraddu natiijada shaacisay. Shaybaadhkii cudurka xaqiijiyay wuxuu isbitaalka geliyay jawaabta qaranka.

Qoraalka WHO wuxuu dejinayaa taxanaha dhacdooyinka: waxay timid 3 Oktoobar, calaamaduhu waxay bilowdeen 7 Oktoobar, daryeelna waxay raadsatay 11 Oktoobar. Fayraska Bundibugyo waxaa la xaqiijiyay 20 Oktoobar. Muddada u dhexaysa xanuunka bilowgiisii iyo ogaanshihiisu waxay baadhayaasha siinaysaa goobo dhowr ah oo la eego, oo ay ku jirto daawayntii ay heshay ka hor intii aan Ebola la garan.

Masuuliyiintu waxay markii hore aqoonsadeen 44 qof oo xidhiidh la yeeshay. Wasaaraddu waxay sheegtay inay ka mid yihiin shaqaale caafimaad, bukaan, daryeelayaal iyo dad safarka la wadaagay. Qaybahaasi waxay raacayaan goobihii iyo xidhiidhadii uu qof xanuunsani dad kale kula kulmi karo. Raadraacu wuxuu dabagal u qoondeeyaa dad gaar ah, halkii rakaab kasta ama qof deggan loo qaadan lahaa inuu isku si cudurka ugu dhawaaday.

Xarunta Nigeria ee Xakamaynta iyo Ka-hortagga Cudurradu waxay hawlgelisay nidaamkeeda maaraynta dhacdooyinka, si ay shaqada ula isku dubbariddo wasaaradda iyo maamulka caafimaadka caasimadda. Isbitaalka waxaa la siinayaa taageero ka-hortagga iyo xakamaynta caabuqa. Jawaabtu waxay sidaas isku daraysaa baaritaan dibadda xarunta ka socda iyo hagaajinta duruufaha ay shaqaaluhu gudaha bukaanka ku sii daryeelayaan.

WHO iyo la-hawlgalayaashu waxay taageerayaan baaritaanka, shaqada shaybaadhka iyo sahayda ilaalinta shaqaalaha caafimaadka. Hay’addu waxay dalalka ugu baaqday inay diyaar ahaadaan kormeerka cudurrada, kooxaha daawaynta iyo jawaabta degdegga ah. Walaaceedu wuxuu gaadhayaa xarumaha dawliga ah iyo kuwa gaarka loo leeyahay, maadaama kulanka koowaad ee bukaanku ka dhici karo meel ka baxsan xarun cudurkan u gaar ah.

Dabagalka xiriirrada Kenya wuxuu ilaa 26 Oktoobar diiwaangeliyay sagaal infekshan iyo laba dhimasho. Jawaabta WHO taageerayso waxay karantiilka ka saartay 20 qof oo muddadii kormeerka calaamado la’aan dhammaystay. Natiijada Kenya waxay khusaysaa koox si gaar ah loo maamulayo; ma caddaynayso jidkii caabuqa bukaanka Nigeria.

Xogta Kenya waxay muujinaysaa sababta aqoonsiga dadka xidhiidhka yeeshay iyo ogaanshaha caabuqyadu u yihiin laba tallaabo. Qof koox caafimaad la socoto waxaa jira sabab dabagalka loo geliyay; xaalad la xaqiijiyayna waxay leedahay natiijo shaybaadh. Tirada la daba socdo waxay sidaas cabbiraysaa baaxadda baaritaanka, halka tirada kiisasku cabbirayso caabuqyada laga helay.

Qiimaynta ECDC waxay sidoo kale diiwaangelisay xaaladda Nigeria iyo raadraaca dadka la xidhiidhay ee socda. Waxay ku talisay feejignaan iyo diyaargarow xaalado dibadda ka iman kara, iyo xog safar oo la siiyo dadka meelaha cudurku ka jiro aadaya. WHO waxay ka soo horjeeddaa xayiraad safar ama ganacsi oo dalalka ay saameeyeen lagu soo rogo, iyadoo ku baaqaysa dabagal xuduudaha ah iyo qorshe jawaab oo shaqaynaya.

Mowqifyadaasi waxay ogaanshaha hore iyo adeeg caafimaad oo shaqeeya saldhig uga dhigayaan xakamaynta. Baadhista garoonku waa hal meel oo safar ka mid ah, safarkaas oo guri, rug caafimaad iyo socdaal kale yeelan kara. Iskaashiga masuuliyiinta goobahaas ayaa loo baahan yahay si loo helo socodkii bukaanka iyo dadkii u baahnaa in la daba galo.

Nigeria, jawaabtu waxay hadda isku daraysaa dabagalka xiriirrada iyo baaritaanka safarka bukaanka. Switzerland ayaa sii wadaysa daryeelkeeda caafimaad, halka masuuliyiinta meelihii ay hore u martay iyo goobihii lagu daweeyay ay leeyihiin hawlahooda caafimaadka dadweynaha. Dhammaystirka taariikhdaas ayaa weli loo baahan yahay, inkastoo bukaanku Abuja ka baxay.