Qaramada Midoobay ayaa 2 Oktoobar shaacisay $160 milyan oo gargaar degdeg ah loogu qoondeeyay laba iyo toban xaaladood oo bani’aadannimo oo maalgelintoodu yar tahay, oo ay ku jiraan Soomaaliya, Suudaan, Koonfurta Suudaan iyo Jaad. Sanduuqa Dhexe ee Gurmadka Degdegga ah ayaa bixinaya lacagta, xilli ururrada gargaarku ay gobollo badan ku wajahaan dhaqaale yari. Go’aanku wuxuu taageerayaa hawlgallo jira, mana aha miisaaniyad qaran oo cusub oo dowladaha loo wareejiyay. Isha warbixinta
Shaacinta Qaramada Midoobay waxay lacagta u kala qaybisay jawaabaha dalalka iyo fududaynta helitaanka adeegyada ee dadka naafada ah. $150 milyan ayaa taageeraya hawlgallada laba iyo tobanka xaaladood, halka $10 milyan oo kale loogu talagalay in gargaarku u fududaado dadka naafada ah. Sanduuqa Caalamiga ah ee Naafanimada ee Qaramada Midoobay ayaa bixinaya maalgelin iyo taageero farsamo oo dheeraad ah. Habkani wuxuu go’aanka maaliyadeed ku xirayaa sida gargaarka loo habeeyo loona gaarsiiyo dadka ay ku adkaan karto inay isticmaalaan.
Dalalka lacagta loo qoondeeyay waxay ku kala yaallaan Afrika, Aasiya, Latin America iyo Bariga Dhexe. Soomaaliya iyo xaaladaha deriskeeda ka jira waxay sidaas qayb uga noqonayaan hannaan wadajir ah oo ay ku jiraan xaalado kale oo adduunka ah. Qaabkani wuxuu maalgelin dabacsan u jiheeyaa meelaha jawaabta bani’aadannimo ka bannaan. Ujeeddadu waa gargaar degdeg ah oo lagu xoojiyo halka lacagtii hore ku filnaan weyday, iyadoo hawlgal walba uu weli lacagta u beddelayo adeeg iyo sahay.
Sida maalgelinta degdegga ahi qoys u gaarto
Shaacinta lacagtu waxay bilow u tahay silsilad hawleed. Hay’aduhu waxay qeexaan shaqada degdegga ah, waxay diyaariyaan shaqaale iyo wax soo iibsi, waxayna la shaqeeyaan bahwadaagta qaybinta masuulka ka ah. Cuntada, biyaha, hoyga iyo caafimaadku waxay leeyihiin shuruudo sahay oo kala duwan. Lacagta loo qoondeeyay xaalad degdeg ah waxay qoys anfici kartaa marka shuruudahaas lagu daboolo meesha caawinta looga baahan yahay.
Kala duwanaanshahani wuxuu si gaar ah muhiim ugu yahay dadka barakacay. Hay’ad ayaa iibsan karta sahay iyadoo gaadiidku weli adag yahay, ama waxay heli kartaa waddo wax lagu geeyo iyadoo xarunta deegaanku shaqaale la’aan tahay. Dhibaatada laguma cabbiri karo lacagta la qoondeeyay oo keliya. Waqtiga, gelitaanka goobta iyo awoodda xarunta qaabilaysa ayaa go’aamiya in kheyraadka cusub adeeg jira sii wadi karo ama dad kale gargaar gaarsiin karo.
Hannaanka maalgelinta bani’aadannimo sidaas wuu ka duwan yahay lacag caadi ah oo lagu daro maaliyadda dowladda. Wuxuu taageeraa shaqo gargaar oo Qaramada Midoobay iyo bahwadaagteedu fuliyaan. Masuuliyiinta qaranka iyo kuwa deegaanku waxay weli door ku leeyihiin gelitaanka goobaha, adeegyada dadweynaha iyo isku-duwidda. Hawlgalka lacagta helay isaguna wuxuu leeyahay masuuliyadda gaarsiinta. Xiriirka wax ku oolka ahi wuxuu dhex yaallaa lacagta, hawsha ay maalgelinayso iyo dadka loogu talagalay.
Culaysyo goboleed oo is taabanaya
Soomaaliya, Suudaan, Koonfurta Suudaan iyo Jaad waxay wajahaan xaalado kala duwan. In hal qoondeyn lagu soo daro kama dhigayso sababaha iyo baahiyaha hawlgalladooda kuwo isku mid ah. Dad xuduud ka gudbay waxay u baahan karaan qaabilaad iyo ilaalin, halka barnaamij caawinaya dad gudaha dalkooda jooga uu ku xirnaan karo masuuliyiin iyo waddooyin kale. Hannaanka lacagtu waa inuu kala duwanaanshahaas tixgeliyaa marka hawlaha gaarka ah la dooranayo.
Warbixinta PUNT NEWS ee Oktoobar ee ku saabsan Jabuuti iyo dadka Yemen ka soo cararaya waxay muujinaysaa qayb kale oo xaaladda gobolka ah. Caawintu waxay ka bilaabataa imaanshaha, waxayna ku sii socotaa gaadiid, diiwaangelin, hoy iyo adeegyo. Baahida qoyska way sii jiri kartaa marka gudubkii degdegga ahaa dhammaado. Lacagtu waxay sidaas u taageeraysaa taxane hawlo ah, halkii ay ku koobnaan lahayd hal daqiiqad oo qaabilaad degdeg ah.
Jaad, xogta cusub ee UNHCR daabacday waxay sidoo kale soo jeedinaysaa in la eego halka dadka barakacay joogaan iyo nidaamyada qaabilaya. Dadka xuduudda ku jira, qoysaska deegaanno joogto ah jooga iyo bulshada ehel martigelisa waxay yeelan karaan baahiyo kala duwan. Qorshayntu waxay anfici kartaa marka tirada dadka lagu xiro xarumaha iyo adeegyada laga filayo inay caawiyaan.
Helitaanka adeeggu wuxuu beddelaa habka qaybinta
Qaybta dadka naafada ah loogu talagalay waxay fududaynta adeegga ka dhigaysaa qayb qoondeynta ka mid ah. Meel wax lagu qaybiyo waxay hayn kartaa sahay, iyadoo haddana ay adag tahay in la gaaro ama la isticmaalo. Macluumaad ayaa jiri kara iyadoo dadkii u baahnaa qaar aanay si fudud u heli karin. Xaaladahaasi waxay go’aamiyaan in daboolista la sheegay ay isu beddesho adeeg dhab ahaan la isticmaali karo.
Wax ka qabashada caqabadaasi waxay khusayn kartaa gaadiid, qaabka fariinta, dhismaha adeegga ama taageero qof aan keligiis sahay u soo qaadan karin. Habka ku habboon wuxuu ku xiran yahay hawsha iyo dadka adeegsanaya. Qaybta gaarka ah ee lacagtu waxay su’aashaas ku daraysaa qorshaynta jawaabta, iyadoo aan laga reebin shaqada weyn.
Isku-duwiddu waxay muhiim sii ahaanaysaa marka lacagta la fasaxo. Hay’aduhu waa inay ogaadaan halka ururrada kale ka shaqaynayaan iyo meesha masuuliyaduhu ku kulmaan. Caafimaad, biyo iyo hoy ayaa isla qoys caawin kara iyagoo maraya waddooyin kala duwan. Isku xirnaantoodu waxay go’aamisaa in qoysku helo adeegyo wada shaqaynaya ama uu ku dhaco meel hay’adaha u dhexaysa oo cidina daboolin.
Go’aanka 2 Oktoobar wuxuu hawlgallada helay siinayaa kheyraad dheeraad ah xilli dhaqaale yaridu baahsan tahay. Natiijadiisu waxay ka muuqan doontaa joogtaynta iyo baaxadda hawsha la maalgeliyay: sahay la gaarsiiyay, adeeg la sii waday iyo caqabado la yareeyay. Dadka xaalad degdeg ah ku jira, halkaas ayay shaacin maaliyadeed oo caalami ahi ugu beddelmaysaa isbeddel nolol maalmeedkooda taabanaya.