Masar, Soomaaliya, Eritrea iyo Suudaan waxay 4 Oktoobar soo saareen bayaan taageeraya midnimada dhulka Soomaaliya, diidaya aqoonsiga Somaliland, dalbanayana maalgelin joogto ah oo AUSSOM ah. Waxay maamulka Badda Cas u gaar yeeleen dalalka xeebaha leh, diideenna tallaabooyin hal dhinac ah oo dhaawaca isticmaalka biyaha Niilka ee dalalka hoose. Madaxtooyada Masar ayaa daabacday.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Itoobiya waxay 5 Oktoobar sheegtay in wadahadallada Niilka iyo Badda Cas tixgeliyaan juqraafigeeda, iyadoo adkaysay wadahadal iyo danaha qaranka. Abiy Axmed wuxuu ku celiyay helitaanka marin badeed oo wadaxaajood ah, sida ay AP werisay. Jawaabtu waxay muujinaysaa mawqifyo isku haya awoodda gobolka.
Masar ayaa 3 Oktoobar furtay Madasha Ganacsiga Alamein–Afrika, oo isu keentay dowlado Afrikaan ah, hay’ado horumarineed iyo ganacsato ku kulmay New Alamein. Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka qayb galay kaddib markii uu yimid maalintii ka horraysay. Kulanku wuxuu isku meel keenayaa wadahadallo maalgashi iyo xiriirro diblomaasiyadeed, xilli xiisaddu mar kale ku soo korortay Geeska Afrika. Isha warbixinta
Madaxtooyada Masar waxay madasha ku tilmaantay hindise Masar soo jeedisay oo Midowga Afrika ansixiyay. Dowladda Masar, Guddiga Midowga Afrika, Hay’adda Horumarinta Midowga Afrika iyo Bangiga Dhoofinta iyo Soo-dejinta Afrika ayaa wada abaabulaya. Daabacaadda koowaad waxay socotaa 2 ilaa 4 Oktoobar, waxaana loogu talagalay in kulanku mustaqbalka dhaco labadii sannadoodba mar. Isku darkaas ayaa masuuliyiinta siyaasadda gobolka ku xiraya hay’adaha maalgelinta iyo fulinta mashaariicda.
Joogitaanka hay’adaha horumarinta iyo kuwa maaliyaddu wuxuu madasha siinayaa shaqo ka duwan shir ku kooban arrimaha dibadda. Dowladuhu waxay qeexi karaan mudnaan iyo taageero diblomaasiyadeed, halka bangiyada iyo ganacsatadu ay eegayaan sida mashruuc la soo jeediyay u shaqaynayo. Wadahadalladoodu waxay ku kulmaan maalgelinta, xeerarka, isku xirka gaadiidka iyo qaybinta halista ganacsiga. Madashu waxay bixisaa meel arrimahaas lagu wada hadlo, iyadoo aan beddelayn go’aannada gaar ah ee mashruuc lagu maalgeliyo.
Wafdiga Soomaaliya iyo wadahadallada dhaqaalaha
Somalia Today ayaa 2 Oktoobar ka soo xigatay madaxtooyada Soomaaliya in booqashada loo adeegsanayo soo bandhigidda fursadaha maalgashi iyo horumarinta xiriirka dhaqaale. Xasan Sheekh wuxuu la safray wafdi sare, waxaana qorshuhu ahaa inuu la kulmo masuuliyiin Masri ah iyo madax kale oo Afrikaan ah. Booqashadu waxay sidaas isu raacinaysaa barnaamij ganacsi oo qaaradeed iyo kulamo ku saabsan xiriirrada Soomaaliya ee dalal gaar ah.
Kala duwanaanshahaasi wuxuu saameeyaa waxa qayb kasta oo booqashada ahi soo saari karto. Madashu waxay xiriir toos ah dhex dhigi kartaa maalgashadayaasha iyo masuuliyiinta, halka kulan laba geesood ahi uu ka shaqayn karo xiriirka iskaashi dambe ku dhismo. Mashruuc maalgashi wuxuu weli u baahan yahay dhinacyo la yaqaan, ujeeddo ganacsi ama adeeg dadweyne, masuuliyado lagu heshiiyay iyo jid wadahadalka looga gudbo fulin.
Dhaqaale ganacsi ku tiirsan, xiriirka marxaladahaasi waa muhiim. Qorshe deked, waddo ama tamar wuxuu ku xirnaan karaa hay’ado badan oo go’aannadooda meelo kala duwan ku gaara. Cidda hantida masuulka ka ah way ka duwanaan kartaa hay’adda rukhsadda bixisa, bangiga qiimeeya maalgelinta iyo shirkadda hawlgalka qabanaysa. Dhinacyadaas oo wada hadla waxay caddeyn karaan halka heshiis dheeraad ah looga baahan yahay ka hor inta aan dhaqaale la gelin.
Kulan laba geesood ah oo madasha dhinaceeda ka dhacay
Hay’adda Warfaafinta Dowladda Masar ayaa sheegtay in Madaxweyne Cabdifataax Al-Siisi uu 3 Oktoobar la kulmay Xasan Sheekh. Sida ku cad warbixinta Masar, Siisi wuxuu ku celiyay taageerada dalkiisu u hayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya iyo xoojinta hay’adaha Soomaaliyeed. Madaxtooyadu waxay kulanka ku xiriirisay iskaashigii istiraatiijiga ahaa ee ballaarnaa ee la shaaciyay Janaayo 2025.
Hadalladaasi waxay qeexayaan mawqifka diblomaasiyadeed ee Masar. Kulanku wuxuu mawqifkaas siinayaa goob laba geesood ah oo ka barbar socota madasha ballaaran, halkaas oo laga hadlayo iskaashi qaaradda oo dhan ah. Dowladdu waxay hal dhacdo u adeegsan kartaa labada ujeeddo: inay ka qayb gasho dood wadajir ah isla markaana ay wadahadallo gaar ah la yeelato dalalka ay xiriirka leeyihiin. Ballanqaadyada ka dhasha waxaa sii qaadaya hay’adaha qayb kasta masuulka ka ah.
Kulamada labada dhinac waxay u gudbeen wadatashigii 4 Oktoobar ee Masar, Eritrea, Suudaan iyo Soomaaliya, oo barbar socday Shir-madaxeedka Isku-dubbaridka Midowga Afrika ee siddeedaad. Bayaanka afarta dal wuxuu wadatashiga siiyay natiijo la isku raacay oo dadweynaha loo soo bandhigay. Qodobadiisu waxay hal qoraal ku xiriiriyeen kala-guurka amniga Soomaaliya, maamulka badaha iyo mabaadi’da Niilka. Arrin kasta waxay weli u baahan tahay go’aannada hay’adaha fulinteeda masuulka ka ah.
Madal iyo mashruuc la fuliyo
Barnaamijka ganacsiga iyo kulamada diblomaasiyaddu waxay wadaagaan goob, iyagoo maraya go’aanno kala duwan. Hadal dowladeed wuxuu qeexi karaa meel iskaashi laga samaynayo. Maalgelintu waxay u baahan tahay qiimayn kharash, baahi, fulin iyo masuuliyad. Hay’adaha dadweynaha iyo shirkadaha gaarka ahi waa inay markaas qorshaha u beddelaan heshiisyo iyo shaqo horumarkeeda la cabbiri karo.
Silsiladdani waxay madasha siinaysaa cabbir wax ku ool ah oo ka baxsan tirada ka qaybgalayaasha. Mashruucu wuxuu sii caddaadaa marka la qeexo cidda maalgelinaysa, hay’adda fulinaysa, adeegga uu bixinayo iyo sida loo qiimaynayo horumarkiisa. Su’aalahaasi waxay khuseeyaan gaadiid, tamar iyo ganacsi labadaba. Doodda dadweynaha ee madashu waxay qayb ka tahay bilowga hannaankaas, halka fulintu u baahan tahay tallaabooyin kale.
Shirka Alamein wuxuu soo saaray mawqif ay afar dowladood wadaagaan iyo jawaab Itoobiya ku muransan tahay saldhigga wadahadallada gobolka. Bayaanku wuxuu sidoo kale dhisay hab wadatashi oo sii socda. Taasi waxay dowladaha siinaysaa waddo ay ballanqaadyadooda ku daba galaan, halka khilaafka Itoobiya uu u baahan yahay wadahadal diblomaasiyadeed. Cawaaqibku wuxuu ku xirnaan doonaa sida marinnadaas loo adeegsado iyo go’aannada amniga, socdaalka badaha iyo biyaha.
