Jabuuti waxay ka codsanaysaa saaxiibbada caalamiga ah taageero dheeraad ah xilli kumannaan qof ay dagaalka Yemen uga soo cararayaan Marinka Bab al-Mandab kuna soo gaarayaan gobolka Obock. Baaqan wuxuu xaaladda ka gudbinayaa gurmad bilow ah una beddelayaa su’aal ku saabsan awoodda qaabilaadda, maalgelinta iyo muddada uu dal yar oo Geeska Afrika ah qaadi karo qulqul si degdeg ah u kordhaya.
UNHCR waxay sheegtay in in ka badan 3,000 oo qof ay Jabuuti soo gaareen ilaa 22 Sebteembar, badankoodna ay safarro adag ku galeen doonyo yaryar. Xog hore waxay diiwaangelisay 2,935 qof subaxnimadii 17 Sebteembar, qiyaastii 60%na waxay ahaayeen haween iyo carruur. Hay’adda iyo dowladda Jabuuti waxay qorshaynayaan suurtagalnimada in tiradu dhaafto 10,000 marka xaaladda badda ay hagaagto oo dad badan ay awoodaan inay Yemen ka baxaan.
Goobaha ugu waaweyn ee dadka ka soo degaan waxaa ka mid ah Obock, Khor Angar, Moulhoule iyo Godoria. Dadka cusub waxaa loo wareejiyaa xerada qaxootiga Markazi ee u dhow Obock si loo diiwaangeliyo loona siiyo gargaar. Adeegyada waxaa ka mid ah gaadiid, hoy ku-meel-gaar ah, cunto, biyo, caafimaad, agab gurmad iyo ilaalin. Qaar qoysaska ka mid ah waxay sidoo kale la degan yihiin qoysas Jabuutiyaan ah iyo bulshada Yemeniyiinta ee horay u joogtay.
Tiradu waa muhiim sababtoo ah awoodda bannaan ee qaabilaaddu waxay ahayd mid kooban. UNHCR waxay sheegtay in Markazi uu hayay meel qiyaastii 5,000 qaxooti oo dheeraad ah markii qulqulkan cusub uu bilaabmay. Haddii kumannaan qof ay toddobaadyo gudahood yimaadaan, farqiga hoyga iyo adeegyada ayaa si degdeg ah u yaraanaya, gaar ahaan haddii safarradu sii socdaan bisha Oktoobar.
Dowladda Jabuuti iyo Qaramada Midoobay waxay 16 Sebteembar horey u kulmiyeen safaarado iyo saaxiibbo horumarineed si loo helo taageero dheeraad ah. Waqtigaas in ka badan 2,776 qof ayaa gobolka Obock soo galay tan iyo markii dagaalka Yemen dib u xoogaystay. Dowladda iyo hay’adaha QM waxay hoy, cunto, biyo, adeeg caafimaad iyo ilaalin u aqoonsadeen baahiyaha degdegga ah.
Cadaadiska cusub wuxuu ka imanayaa dagaal barakac ka abuuraya labada dhinac ee badda. UNHCR waxay qiyaastay in in ka badan 128,000 qof ay gudaha Yemen ku barakaceen ilaa 22 Sebteembar, iyagoo ku biiray malaayiin horey uga barakacay sannadihii colaadda. Intooda badan gudaha Yemen ayay joogaan, balse kumannaan ayaa u gudbay Jabuuti, tirooyin yaryarna waxay gaareen Soomaaliya.
Jabuuti, juqraafiyadda ka dhigaysa dal istiraatiiji ah ayaa sidoo kale ka dhigaysa mid nugul. Obock wuxuu ka soo horjeedaa Yemen meel u dhow albaabka koonfureed ee Badda Cas. Masaafada gaaban ee isku xirta marinada ganacsiga iyo ciidamada waxay sidoo kale dadka rayidka ah ee dagaalka ka cararaya siinaysaa waddo la gaari karo, inkastoo ay halis tahay.
Qoysas badan waxay safarka ku galeen hanti aad u yar. UNHCR waxay sheegtay dad ka soo cararay duqayn iyo rasaas, iyadoo qaar ka mid ah qoysaska ay ka tageen ehel aan helin gaadiid ama shidaal. Dhaqdhaqaaqu sidaas wuxuu ka dhashay baahi ilaalin degdeg ah, wuxuuna Jabuuti keenayaa dad u baahan kara taageero joogto ah, halkii ay ahaan lahaayeen safar gaaban oo transit ah.
Dhibaatada maalgelintu waxay la mid noqotay tan hoyga. Jawaabta guud ee UNHCR ee Yemen lacag aad u yar ayaa ka jirta, iyadoo hay’addu isku mar taageerayso dadka gudaha Yemen ku barakacay iyo kuwa badda ka soo gudbaya. Baaqa Jabuuti sidaas wuxuu ku wajahan yahay in dhibaato qaabilaad ah laga hortago kaddib markii xuduuddu furnayd.
Xaaladdu waxay leedahay saameyn goboleed. Boqolaal qof ayaa gaaray Somaliland iyo Puntland, hay’adaha QM-na waxay isu diyaarinayaan dhaqdhaqaaqyo dheeraad ah oo Soomaaliya ku wajahan. Haddii dagaalka xeebta galbeed ee Yemen sii dheeraado, Bab al-Mandab wuxuu isu beddeli karaa marin bani’aadamnimo oo labada jiho ah xilli uu weli muhiim u yahay ganacsiga iyo ciidamada.
Jawaabta Jabuuti ilaa hadda waxay isku dartay qaabilaad furan, diiwaangelin iyo u wareejin xarumo qaxooti oo jira. Imtixaanka xiga waa in maalgelinta caalamiga ahi la jaanqaaddo tirada dadka imanaya. Haddii aysan sidaas dhicin, ciriirigu wuxuu marka hore ka muuqan doonaa hoyga, biyaha, caafimaadka iyo waxbarashada ka hor inta aan la gaarin tirada ugu sarreysa ee qorshayaasha gurmadku xusayaan.
Baaqa cusub sidaas darteed kama hadlayo oo keliya tirada doonyaha Obock soo gaaraya. Waa codsi ah in kharashka dagaal goboleed la wadaago, dagaalkaas oo qaxootigiisu ku soo qulqulayaan dal leh kheyraad xaddidan balse fadhiya bartamaha marinnada Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.
Tilmaamayaasha degdegga ah ee la raacayo waa tirada dadka maalin kasta yimaada, buuxsanaanta Markazi, ballanqaadyada maalgelinta iyo dadka la degan qoysaska martida loo yahay. Xogtaas ayaa muujin doonta in gurmadku la jaanqaadayo qulqulka iyo in kale. Baaqa dowladda waxaa loogu talagalay in taageeradu kordho ka hor inta awoodda qaabilaaddu ka dhammaan.