Itoobiya, Jabuuti iyo Dangote Group ayaa bilaabay mashruuc dhuun shidaal iyo kayd ah oo qiimihiisu yahay $660 milyan, kaas oo xeebta Jabuuti ku xiri doona bariga Itoobiya. Damerjog, madaxdu waxay dhagax dhigeen xarunta kaydka shidaalka ee ah wejiga koowaad ee mashruuca. Dowladda Itoobiya waxay sheegtay in dhuuntu dhererkeedu noqon doono 120 km, kana bilaaban doonto Damerjog una gudbi doonto Dewele, iyadoo labada dhinac laga dhisayo kayd shidaal oo isku darkoodu ka badan yahay hal milyan oo mitir kuyuub.

Wakaaladda wararka Jabuuti waxay sheegtay in maalgelinta bilowga ah ee xarunta Damerjog ay tahay $160 milyan. Reuters, iyadoo soo xiganaysa afhayeen ka tirsan xafiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed, waxay qiimaha mashruuca guud ku sheegtay $660 milyan, waxayna sheegtay in la filayo inuu shaqeeyo qiyaastii 18 bilood gudahood. Abiy Ahmed, Madaxweynaha Jabuuti Ismaaciil Cumar Geelle iyo Aliko Dangote ayaa ka qaybgalay shaacinta mashruuca. Tani waxay isku keenaysaa dano dowladeed oo labada dal ah iyo mid ka mid ah shirkadaha warshadaha ee ugu waaweyn Afrika.

Mashruucu farsamo ahaan waa mid la fahmi karo, laakiin saameyntiisa istiraatiiji waa weyn tahay. Itoobiya waa dal aan bad lahayn oo si weyn ugu tiirsan dekedaha Jabuuti. Qayb badan oo shidaalka ah waxaa hadda gudaha loogu qaadaa gaadiid waddo, taas oo kordhisa kharashka, ciriiriga iyo nuglaanshaha marinka. Dhuun gaar ah waxay yareyn kartaa culayskaas iyadoo xiriirka dhaqaale ee labada dal sii adkaynaysa.

Marinka oo qiimo badan yeesha

PUNT NEWS waxay hore uga warrantay ololaha Itoobiya ee helitaanka marin-badeed la isku halayn karo. Dhuunta cusub ma aha muranka siyaasadeed ee ku saabsan lahaanshaha badda. Waa kaabayaal ganacsi oo lagu dhisayo xiriirka hadda jira ee Itoobiya iyo Jabuuti. Si kastaba, waxay muujinaysaa sababta marin-badeedku ugu weyn yahay istiraatiijiyadda Addis Ababa: dal aan bad lahayn wuxuu marin la isku halayn karo ku xoojin karaa dekedo, kayd, dhuumo iyo heshiisyo muddo dheer ah.

Jabuuti waxay iyaduna helaysaa sabab dheeraad ah oo ay u ilaaliso kaalinteeda dekedda ugu weyn ee Itoobiya. Dekedo, tareen, waddooyin iyo hadda dhuun shidaal ayaa isu beddelaya shabakad. Kaabayaal kasta oo cusub wuxuu kor u qaadaa qiimaha kuwa kale. Damerjog wuxuu qaabili karaa shidaal badeed, kaydka ayaa lagu hayn karaa, dhuuntuna waxay u gudbin kartaa gudaha Itoobiya.

Faa'iidadaas ganacsi waxay leedahay dhinac kale. Kaabayaal badan oo hal marinka ku urura waxay yareyn karaan kharashka, laakiin waxay sidoo kale kordhin karaan qiimaha carqalad kasta. Itoobiya waxay muddo dheer raadinaysay marin-badeedyo kala duwan sababtoo ah ganacsigeedu aad ayuu ugu tiirsan yahay Jabuuti. Dhuunta cusub waxay xiriirkaas sii qoto dheereynaysaa xilli Addis Ababa isla markaas doonayso kala-duwanaansho.

Dagaalku wuxuu kaabayaal siinayaa macne kale

Waqtiga mashruucu wuxuu ku soo aadayaa xilli waqooyiga Itoobiya uu dib uga qarxay dagaal culus oo ku fiday Tigray, Afar iyo Amxaaro. Afar wuxuu ku yaal juqraafiyadda ballaaran ee gaadiidka isku xirta Addis Ababa iyo Jabuuti. PUNT NEWS ma arag caddeyn muujinaysa in dagaalka hadda jira lagu bartilmaameedsanayo dhuunta la qorsheeyey ama in mashruucu wajahayo khatar degdeg ah. Si kastaba, dagaalku wuxuu xusuusinayaa in marinadu yihiin hanti siyaasadeed iyo mid ganacsi.

Kaabayaashu ma qaadaan alaab oo keliya. Waxay ku ururiyaan ku-tiirsanaan meelaha kaydka, saldhigyada bamgareynta, waddooyinka iyo isgoysyada. Xilliga nabadda waxay yareeyaan kharashka; xilliga colaadda waxay noqon karaan meelo xasaasi ah. Sidaas darteed mashruuca Damerjog-Dewele wuxuu u baahan doonaa qorshe amni oo la socda injineernimada.

Jabuuti waxay isla waqtigaas sii ballaarinaysaa iskaashiga amniga badda ee Midowga Yurub. Labada arrimood si rasmi ah iskuma xirna, laakiin waxay ka tirsan yihiin isla isbeddelka: Jabuuti waxay sii noqonaysaa xarun saadka iyo amniga gobolka.

Dangote iyo jihada warshadaha Afrika

Dangote, dhuuntu waxay ku habboon tahay istiraatiijiyad ku dhisan sifeyn, kaydin iyo qaybinta badeecooyinka halkii kaliya la ganacsan lahaa kheyraad ceeriin. Madaxweyne Geelle wuxuu munaasabadda ku baaqay isku-filnaansho Afrika oo dhinaca tamarta iyo kaabayaasha ah, halka saraakiisha Itoobiya ay mashruuca u soo bandhigeen mid hagaajinaya saadka iyo sugnaanta shidaalka.

Jadwalka 18-ka bilood ah ayaa noqon doona tijaabada hore. Dhuun xuduud dhaaf ah waxay u baahan tahay dhul, kayd, bamgareyn, nidaam kastam, heerar farsamo iyo heshiis ganacsi oo waara. Shaacintu waxay xaqiijinaysaa mashruuca iyo cabbirkiisa, laakiin ma dammaanad qaaddo in dhammaan qaybaha lagu dhammeeyo waqtigii iyo miisaaniyaddii lagu dhawaaqay.

Saameynta ugu weyn hadda waa mid cad. Itoobiya raadinteeda marin-badeed ma aha hadal diblomaasiyadeed oo keliya. Waxay dhalinaysaa kaabayaal qaali ah oo dalka si qoto dheer ugu xiraya Jabuuti, xilli Addis Ababa ay haddana raadineyso marinno kale. Juqraafiyadda gaadiidka Geeska Afrika waxay sidaas ugu socotaa laba jiho: kala-duwanaansho istiraatiiji ah iyo isku-dhaf dhaqaale oo sii xoogeysanaya.