In ka badan 250,000 qof ayaa Yemen ku barakacay intii u dhexaysay 1 Agoosto iyo 17 Oktoobar, sida UNHCR ku sheegtay xog la weriyay 20 Oktoobar. Taiz waxaa ka baxay 76% dadka barakacay, waxayna martigelisay 52% dadka cusub ee barakacay. Hay’addu waxay sharaxday madaafiic sii xoogaysatay iyo xaddidaado waddooyin, xilli qoysasku nabad iyo gargaar raadinayeen.

Culayska adeegyada Taiz ayaa la kordhay socdaalkaas. Isku-duwaha Gargaarka QM Laurent Bukera wuxuu 20 Oktoobar ka digay in qiimaha cuntada iyo shidaalku in ka badan labanlaabmay, wax soo saarka biyuhuna kala badh dhacay. Shidaal yaraantu waxay khatar gelisay korontada iyo ogsijiinta caafimaad ee isbitaallada. Reuters waxay 21 Oktoobar werisay in dadku biyaha qaybsanayaan, qashinkuna ururayo xilli adeegyada aasaasiga ahi liitaan.

IOM waxay hore u diiwaangelisay 233,077 qof oo barakacay ilaa 15 Oktoobar. WHO waxay shirkii QM ee 16 Oktoobar sheegtay in 12 isbitaal oo Taiz ahi haysteen shidaal qiyaastii afar maalmood ku filan. Xogahaas taariikhaysani waxay sharxayaan culayskii ka horreeyay xogta dambe ee UNHCR, iyagoo baahida hoyga iyo cuntada ku xidhaya joogtaynta daryeelka caafimaadka.

Tirada cusub ee barakacu waxay daba socotaa tiradii IOM ee 7 Oktoobar ee 201,217 qof. Warbixintaas hore waxay maalgelinta qorshaha jawaabta ku sheegtay 20%. Xogaha isku xiga waxay sharxayaan baahi gargaar oo koraysa oo ku wareegsan nidaam hore u qabay dhaqaale yari.

Deeqda degdegga ah ee Japan ee 6 Oktoobar waxaa ku jira 3 milyan oo doollar oo Barnaamijka Cuntada Adduunku Yemen uga bixinayo gargaar cunto. Wasaaradda Arrimaha Dibadda ayaa shaacisay taageerada ku biiraysa jawaab ay barakaca iyo marinnada xiran culays saareen. Si deeqdu cunto u noqoto, sahaydu waa inay gaarto dadka u baahan.

Hay’adda Cuntada Adduunka ee WFP ayaa 2 Oktoobar ka digtay in gaajadu Yemen ku sii xumaanayso, iyadoo dagaalka cusub qoysas barakicinayo, qaybinta gargaarkana carqaladaynayo. Kormeerkeeda aagagga dowladda gacanta ku hayso wuxuu muujiyay in ku dhowaad saddex meelood afar meel qoysasku dabooli kari waayeen baahida cuntada ee aasaasiga ah. Digniintu waxay isku xiraysaa socdaalka degdegga ah ee dadka iyo nidaamyada cuntada geeya meelaha ay gaaraan. Barakaca iyo marin u helidda

Shirkii Qaramada Midoobay ee Geneva ee 2 Oktoobar, WFP waxay sheegtay in ka badan 152,000 qof inay barakaceen toddobaadyadii dhowaa, gargaarkana laga hor istaagay 350,000 qof oo ku nool qaybo ka mid ah Taiz iyo Hodeidah. Tirada dambe ee IOM waa xog cusub oo barakaca ah, mana aha koox kale oo lagu darayo qiyaastii hore. WFP waxay adeegsanaysay kayd xilli dambe loo hayay, taas oo culays saartay sahayda toddobaadyada xiga.

Warbixinta hay’addu waxay sharxaysaa laba dhibaato oo isku xiran. Qoysasku waxay lumiyaan helitaanka cuntada marka ay gurigooda ka tagaan, colaadduna waxay xannibi kartaa waddada sahay cusub loogu geyn lahaa. Meel kale oo loo guuro waxay yareyn kartaa hal khatar oo dhow, iyadoo aan soo celin awoodda qoyska ee wax iibsashada ama cunto karinta. Bulshada qaabilaysa ayaa markaas wajahda baahi dheeraad ah oo adeeg iyo sahay ah.

Suuqyada cuntada iyo socdaallada hakada gala

Cuntadu waxay qoys ku gaartaa silsilad hawlo ah oo meelo kala duwan ka hakad geli karta. Soo-dejiyeyaasha iyo jumladleydu waxay u baahan yihiin gaadiid iyo kayd shaqaynaya; tafaariiqleydu waxay u baahan yihiin sahay; qoysaskuna waxay u baahan yihiin dakhli iyo waddo ammaan ah oo suuqa loo maro. Qayb ka maqan silsiladdaasi waxay xaddidi kartaa helitaanka cuntada, xitaa marka meel kale oo dalka ah cunto taal. Barakacu wuxuu qoyska dhigaa dhammaadka silsiladdan isagoo kheyraadkiisu yaraaday.

Qoys si degdeg ah u baxay wuxuu waayi karaa qalabkii cuntada lagu diyaarinayay, kayd lacag ah iyo xiriirkii dadkii taageeri jiray. In degmo kale la gaaro si toos ah uma soo celinayso waxyaabahaas. Cunto degdeg ah waxay daboolaysaa baahi dhow, halka caawinta xigtaa ay tahay inay tixgeliso barakac sii dheeraan kara. Caqabadda wax ku oolka ahi waa in jawaabta hore lagu xiro hab sahay oo joogto noqon kara.

Silsilad la mid ahi waxay khusaysaa ururrada gargaarka. Shaqaaluhu waa inay ogaadaan meelaha cusub ee dadku isugu urureen, xaqiijiyaan halka qaybintu suurtagal ka tahay oo diyaariyaan sahay ku filan muddada la qorsheeyay. Waddo la isticmaali karay markii safarka la diyaarinayay ayaa markii dambe adkaan karta. Barnaamijku waa inuu isbeddelkaas la qabsadaa, isagoo isla waqtigaas ilaalinaya caawinta dadka hore ugu tiirsanaa.

Culayska gaara xeebta kale

Warbixinta PUNT NEWS ee Oktoobar ee Jabuuti waxay diiwaangelinaysaa dhinaca qaabilaya dadka Yemen ka soo baxaya. Jawaabta halkaas waxaa ka mid ah imaansho, gaadiid, diiwaangelin, hoy iyo adeegyo. Taxanahaasi wuxuu muujinayaa sababta barakacu arrin goboleed u yahay, xitaa marka dadka badankoodu gudaha dalkooda joogaan. Gudubka xuduuddu wuxuu beddelaa hay’adaha laga rabo inay abaabulaan qaabilaad iyo taageero sii socota.

Obock iyo xarumaha dadka cusub u adeega waxay xaaladda Yemen ku xiraan Geeska Afrika. Dadku waxay dhex maraan biyo ay isticmaalaan maraakiib ganacsi iyo hawlgallo amni. Baahidooda marka ay yimaadaan way ka duwan tahay baahida maraakiibta, iyadoo labaduba ku xiran yihiin in waddooyinku shaqayn karaan. Juqraafigu wuxuu isu keenaa noocyo dhaqdhaqaaq oo kala duwan, iyadoo hay’adaha mid kasta masuulka ka ahi kala gaar yihiin.

Qorshaha jawaabta Jabuuti ee la daabacay wuxuu hay’adaha siinayaa tixraac wadajir ah oo ay shaqada ku qorsheeyaan. Muhiimaddiisu waxay ku jirtaa isku xirka imaanshaha dadka iyo adeegyada daba socda. Qoys gaaray meel qaabilaad wuxuu weli u baahan karaa hoy, daaweyn iyo taageero uu ku daboolo baahiyaha caadiga ah. Jawaabtu waa inay tixgeliso dadkii hore u yimid iyo kuwa maanta xeebta gaaraya labadaba.

Kayd, gelitaan iyo joogtayn

Isticmaalka sahay loo hayay xilli dambe wuxuu dedejin karaa gurmadka, isagoo gaabinaya muddada kaydka haray dabooli karo. Go’aankaas waxaa dhaliya baahida maanta dadka loo qabo in la quudiyo. Natiijadu waa in sahay cusub la helo ka hor wareegga qaybinta ee xiga. Maalgelin, wax soo iibsi, gaadiid iyo gelitaanka goobuhu waa inay sidaas waqti ahaan isu raacaan.

Taasi waxay sharxaysaa sababta hal sahay oo timid gargaar u bixin karto iyadoo aan xallin shuruudaha dambe ee barnaamijka. Shaqaaluhu waa inay qorsheeyaan qaybin soo noqnoqota, isbeddel ku yimaada tirada dadka iyo suuragalnimada waddo xirmata. Sahay bakhaar taal iyo sahay qoys gacantiisa ku jirtaa waa laba marxaladood oo isla hawsha ah. Labadaba waa in la maareeyo si caawintu u sii socoto.

Xaaladda badaha waxay go’aanno kale hor dhigaysaa shirkadaha gaadiidka iyo silsiladaha sahayda gargaarka. Warbixinta PUNT NEWS ee Yemen la cusboonaysiiyay waxay qeexaysaa dagaal socda iyo baahida ilaalinta badaha. Barnaamijka gargaarku waa inuu xaaladdaas u beddelaa qorshe wax ku ool ah oo sahayda meesha loo baahan yahay gaarsiinaya. Saamayntu waxay ku xiran tahay marinka iyo hawsha ay khusayso.

Xogaha barakaca iyo digniinta isbitaallada Taiz waxay cunto, hoy iyo joogtaynta caafimaadka dhex gelinayaan isla jawaabta. Deeqda Japan waxay kordhinaysaa dhaqaalaha, halka gelitaanka goobaha iyo sahayda shaqadu ay dejinayaan meelaha adeeggu sii socon karo. Qoysasku waxay caawimo u baahan yihiin marka ay yimaadaan iyo muddada ay guriga ka maqan yihiin.