Wasiiru-dowlaha Warfaafinta Puntland Najiib Barkhadle Warsame ayaa 27 Sebteembar sheegay in maamulka Puntland uu xaq u leeyahay inuu ka tashado mustaqbalkiisa siyaasadeed haddii mashruuca midnimada Soomaaliya loo adeegsado qaab ay Puntland u aragto inuu dhaawacayo heshiiska federaalka. Hadalkiisu wuxuu cod rasmi ah oo cusub ku darayaa dood hore u xoogaysatay kaddib warqaddii Puntland ee 13 Sebteembar u dirtay Qaramada Midoobay, taas oo xustay cadaadis dadweyne oo ku wajahan madax-bannaani buuxda.

Najiib oo shir jaraa’id ku qabtay Garoowe ayaa sheegay in Puntland, Somaliland iyo Jubaland ay wajahayaan cadaadis siyaasadeed iyo amni oo la xiriira muranka midnimada Soomaaliya. Wuxuu ku dooday in haddii mashruuca qaranka la fara-xumeeyay, Puntland ay xaq u leedahay inay ka fikirto aayaheeda. Horseed Media waxay hadalka u soo tebisay sheegasho ku saabsan xaqa siyaasadeed ee maamulka, ee ma ahayn ku dhawaaqis madax-bannaani ama afti la qorsheeyay.

Farqigaas waa muhiim. Puntland taariikh ahaan waxay isu soo bandhigtay maamul hormuud ka ahaa Soomaaliya federaal ah, halkii ay ka ahaan lahayd maamul gooni-goosad ah. Mashruucii siyaasadeed ee 1998 wuxuu ku dhisnaa dib-u-dhiska dowlad Soomaaliyeed oo federaal ah. Sidaas darteed hadallada cusub waxay sare u qaadayaan heerka muranka Muqdisho, inkastoo Puntland aysan ku dhawaaqin hannaan sharci oo ay Soomaaliya kaga baxayso.

Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre ayaa diiday fikradda ah in shacabka Puntland ay u socdaan kala-go’. Isagoo ka hadlay Miizaan Podcast ee Dawan Media, wuxuu kala saaray shacabka Puntland iyo maamulka Madaxweyne Siciid Cabdullaahi Deni. Xamse wuxuu sheegay inuu aaminsan yahay in bulshada, aqoonyahannada iyo siyaasiyiinta Puntland ay taageersan yihiin midnimada Soomaaliya, isaga oo maamulka Deni ku eedeeyay tallaabooyin Puntland ka fogeynaya hay’adaha federaalka.

Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu tusaale u soo qaatay muranka kaarka aqoonsiga qaranka, siyaasadda waxbarashada iyo astaamaha qaranka. Puntland waxay diidday qaar ka mid ah hindisayaasha federaalka waxayna samaysatay nidaamyo goboleed, iyadoo ku doodaysa in Muqdisho ay dhaaftay awoodihii federaalka loo qoondeeyay. Mas’uuliyiinta federaalku isla tallaabooyinkaas waxay ku tilmaamaan ka fogaansho hay’ado loogu talagalay inay dalka oo dhan ka shaqeeyaan.

Muranka hadda jira wuxuu sii xoogaystay kaddib warqaddii Puntland ee 13 Sebteembar loo diray Xoghayaha Guud ee QM António Guterres iyo Golaha Ammaanka. Warqaddu waxay sheegtay in Puntland ay wajahayso cadaadis ka imanaya dad badan oo doonaya madax-bannaani buuxda, waxayna ka digtay in maamulka uu mar uun ka fiirsan karo inuu xiriirka Muqdisho si joogto ah u jaro haddii aan heshiis loo dhan yahay la gaarin. Warqaddu ma soo bandhigin ra’yi ururin, afti ama cabbir wakiil ka ah taageerada madax-bannaanida.

Taasi waxay kala saaraysaa laba su’aalood. Midda koowaad waa in hoggaanka Puntland uu diyaar u yahay inuu suurtagalnimada kala-go’a qayb ka dhigo murankiisa dowladda federaalka. Midda labaad waa in dadweynaha Puntland intooda badan si la cabbiri karo u taageersan yihiin tallaabadaas. Hadallada la hayo waxay si cad u xaqiijinayaan doodda koowaad, halka tan labaad aan weli xog matalaysa lagu caddayn.

Wasiirka Arrimaha Gudaha Federaalka Cali Yuusuf Cali ayaa isna diiday in warqadda Puntland ay ka tarjumayso shacabka oo dhan. Ra’iisul Wasaarihii hore Cumar Cabdirashiid Cali Sharma’arke, oo isaguna ka soo jeeda Puntland, wuxuu adkeeyay maalgelinta iyo dadaalka Puntland ku bixisay dhismaha dowladnimada Soomaaliya, isagoo ku baaqay heshiis laga gaaro khilaafka dastuurka iyo doorashooyinka federaalka. Jawaabahani waxay muujinayaan in aragtida Puntland iyo siyaasiyiinta gobolka lala xiriiriyo aysan isku mid ahayn.

Khilaafka salka ku haya wuxuu ku saabsan yahay qaab-dhismeedka awoodda federaalka. Puntland waxay kalsoonida kala noqotay hay’adaha federaalka Maarso 2024 kaddib markii baarlamaanku wax ka beddelay afartii cutub ee hore ee dastuurka ku-meel-gaarka ah. Garoowe waxay sheegtay inay u dhaqmi doonto sidii maamul madax-bannaan ilaa laga soo celiyo heshiis federaal oo wadatashi ku dhisan. Muqdisho waxay difaacday wax-ka-beddellada waxayna sii waday qaab dastuur iyo doorasho oo cusub.

Wax-ka-beddello kale oo 2026 la sameeyay ayaa muranka sii adkeeyay. Puntland iyo kooxaha mucaaradku waxay ku doodaan in geeddi-socodku uusan lahayn heshiis siyaasadeed oo ku filan. Dowladda federaalku waxay ku dooddaa in dib-u-eegista dastuurka sannado badan dib u dhacday, hay’adaha la doortayna ay awood u leeyihiin inay dhammaystiraan. Sidaas darteed khilaafku wuxuu dhaafayaa shakhsiyaad, wuxuuna taabanayaa halka awoodda federaalku ka bilaabato iyo halka ismaamulka dowlad-goboleedku ku dhammaado.

Hadalkii Najiib ee 27 Sebteembar ma xallinayo murankaas dastuuriga ah, jawaabta Xamsena ma cabbirayso rabitaanka shacabka. Labaduba waxayse muujinayaan in dooddu gashay luuqad culus. Mas’uul Puntland ah ayaa si cad u sheegaya xaqa maamulka ee ka tashiga mustaqbalkiisa, halka Ra’iisul Wasaaraha Soomaaliya uu si cad u leeyahay shacabka Puntland waxay ku dheggan yihiin midnimada dalka.

Caddaynta xigta ee muhiimka ahi waxay ka iman doontaa tallaabooyin rasmi ah: hannaan Puntland bilowdo, wadatashi dadweyne oo matalaya bulshada, heshiis federaal oo la galo, ama tallaabooyin hay’adeed oo sii kala fogeeya ama dib isugu soo dhoweeya Garoowe iyo Muqdisho. Ilaa waqtigaas, mustaqbalka siyaasadeed ee Puntland wuxuu sii ahaanayaa qayb ka mid ah khilaaf weyn oo ku saabsan shuruudaha federaalka Soomaaliya.