Maleeshiyaad lagu sheegay inay ka tirsan yihiin Daacish ayaa weeraray guriga qoys sarkaal ka tirsan ciidamada Puntland meel u dhow Qandala, sida Horseed Media ay sheegtay 20 Sebteembar. Warbixintu waxay sheegtay in rag hubaysan ay guriga rasaas ku fureen, bambooyin gacanta lagu tuurana ku weerareen iyadoo gudaha ay joogeen saddex carruur ah, hooyadood iyo ayeeyadood. Horseed waxay sheegtay inaan dhimasho ama dhaawac dhicin, inkastoo gurigu waxyeello gaaray. Ragga weerarka qaaday ayaa la sheegay inay lug ku baxsadeen markii ciidamada Puntland soo dhowaadeen.
Xogtu waxay ka timid hal warbaahin maxalli ah iyo hadallo loo nisbeeyey saraakiil Puntland ah. PUNT NEWS si madax-bannaan uma xaqiijin aqoonsiga weeraryahannada. Sidaas darteed dhacdada waxaa ugu saxan in loo qoro weerar lagu sheegay Daacish, halkii si madax-bannaan loo xaqiijin lahaa. Iyadoo taxaddarkaas jira, goobta iyo qaabka dhacdadu waxay ku habboon yihiin dhibaato amni oo ballaaran oo ay Puntland iyo Qaramada Midoobay hore uga diiwaangeliyeen Cal Miskaad.
Koox ka duwan Al-Shabaab
Waa muhiim in Daacish Soomaaliya iyo Al-Shabaab la kala saaro. Labaduba waa kooxo jihaadi ah oo ka hawlgala dhulka Soomaalida, balse waa ururo kala duwan oo leh hoggaan, dhul ay ku xooggan yihiin iyo xiriirro caalami ah oo kala duwan. Maqaalka PUNT NEWS ee 19 Sebteembar ee ku saabsan duqayn AFRICOM ka fulisay meel u dhow Boosaaso wuxuu khuseeyey bakhaar hub oo Al-Shabaab ah. Weerarka hadda laga soo sheegay Qandala wuxuu khuseeyaa Daacish, sida Horseed sheegtay.
Kala saariddaasi waxay muhiim u tahay akhristaha sababtoo ah waqooyiga Puntland wuxuu noqday saldhigga ugu weyn ee Daacish Soomaaliya. Warbixin Golaha Khubarada Qaramada Midoobay ah oo la daabacay dabayaaqadii 2025 waxay kooxda ku tilmaantay khatar weyn oo gobolka ah inkastoo ay tiro iyo dhaqaale ahaan ka yar tahay Al-Shabaab. Warbixintu waxay sheegtay in aagga ay kooxdu ka hawlgali jirtay dhammaadkii 2024 uu ku fidsanaa Qandala, Balidhidin iyo bariga degmada Boosaaso, isagoo daboolaya dhul dheer oo buuraley ah. Waxay sidoo kale Al-Karrar ku tilmaantay xarun muhiim ah oo maaliyadeed iyo isku-dubbarid u ah shabakadaha Daacish ee Afrika.
Isla warbixinta UN waxay sheegtay in caddeymo laga helay saldhigyo Daacish oo Cal Miskaad ku yaal ay ku jireen diiwaanno cryptocurrency ah, heshiisyo la xiriira tahriibinta hubka iyo isgaarsiin dhex martay xubnaha kooxda iyo laamo ka baxsan Soomaaliya. Taasi waxay sharxaysaa sababta ololaha Puntland ee buuraha uu u helay indho caalami ah. Dagaalku juqraafi ahaan waa maxalli, balse qaybo ka mid ah shabakadda la baaray waxay gaaraan dibadda.
Cadaadis weyn, balse kooxdu ma baaba'in
Ciidamada Puntland waxay cadaadis xooggan saareen goobaha Daacish tan iyo dabayaaqadii 2024. Golaha khubarada UN wuxuu sheegay in kooxdu khasaaro weyn gaartay 2025, oo ay ku jireen dagaalyahanno lagu dilay dagaal dhulka ah iyo duqaymo, xubno is dhiibay iyo saraakiil sare oo la qabtay. Si kastaba, isla warbixintu waxay ka digtay in ururku wali khatar leeyahay kadib khasaarahaas.
Wararka maxalliga ah ee hadda waxay arrintaas muujinayaan dhacdooyin yaryar. 3 Sebteembar Horseed waxay sheegtay in ciidamada Puntland ay bilaabeen hawlgallo ballaaran oo ka dhan ah goobaha Daacish ee Cal Miskaad kadib markii nin ajnabi ah oo lagu sheegay xubin kooxda ka tirsan uu is qarxiyey markii ciidamada ay dhaawaceen isagoo la sheegay inuu miino ku aasayay waddo. 17 Sebteembar, warbaahintu waxay sheegtay iska horimaad dhacay kadib markii dadka deegaanka ay sheegeen in maleeshiyaad geel ka xadeen qoys reer guuraa ah. Ciidamada Puntland ayaa la sheegay inay eryadeen kooxda, dileen hal dagaalyahan oo lagu eedeeyey, qaybna ka soo celiyeen xoolihii.
Dhacdooyinkani way ka duwan yihiin dagaal magaalo lagu qabsanayo. Waxay tilmaamayaan loollan ku saabsan dhaqdhaqaaq, waddooyin, bulshooyin reer miyi ah iyo awoodda kooxo yaryar ay ku sii noolaan karaan kadib marka saldhigyo waaweyn laga qabsado. Ciidan waa la daciifin karaa, haddana wuxuu sii haysan karaa awood uu miino u dhigo, xoolo u dhaco, qoysas u cabsi geliyo ama weerar yar u fuliyo.
Sababta guriga qoys uu muhiim u yahay
Haddii warbixinta cusub sax tahay, weerar lagu qaado qoys sarkaal halkii saldhig ciidan laga weerari lahaa wuxuu yeelan karaa macne gaar ah. Kooxaha hubaysan mararka qaar cabsi gelin ayay u adeegsadaan inay kordhiyaan kharashka shaqsiga ah ee ka mid noqoshada ciidamada. Saamaynta istiraatiijiga ahi waxay ka weynaan kartaa burburka guriga haddii saraakiishu dareemaan in qoysaskoodu nugul yihiin marka ay ka fog yihiin saldhigyada.
Horseed waxay sarkaalka ku sheegtay Siciid Cali Orshe, taliye ka tirsan ciidamada Daraawiishta Puntland. Waxay sheegtay in gurigu ku yaal Kayaxa, meel u dhow tuulada Sheebaab ee degmada Qandala. Sarkaalka ayaa sheegay in saddex carruur ah, hooyadood iyo ayeeyo da' ah ay hurdeen markii guriga lagu weeraray rasaas iyo bambooyin gacanta laga tuuro. Warbixintu waxay sheegtay inaan cidna la dilin ama la dhaawicin.
Maqnaanshaha khasaaraha naf waa muhiim. Waxay ka hortagaysaa in dhacdada loo buunbuuniyo xasuuq ama dagaal weyn. Muhiimaddeedu waxay ku jirtaa waxa ay ka muujin karto awoodda haraadiga dagaalyahannada Cal Miskaad: inay ku soo dhowaadaan guri qoys, weerar fuliyaan kadibna baxsadaan ka hor inta ciidamada ku dhow aysan gaarin.
Dhulka iyo adkeysiga kooxaha yaryar
Buuraha Cal Miskaad waxay ku habboon yihiin dagaal kala firirsan. Dhul adag, dooxooyin iyo masaafo dheer oo u dhexeysa deegaannada ayaa adkeynaya dabagalka iyo dhaqdhaqaaqa. Hawlgal milatari oo weyn wuxuu nadiifin karaa saldhigyo la yaqaan, balse kooxo yaryar ayaa wali awood u yeelan kara inay dhex maraan dhul adag. Taasi waa sababta ololayaasha ka dhanka ah jabhadaha ay marar badan u sii socdaan kadib marka dagaalladii waaweynaa yaraadaan.
Sharaxaadda UN ee aaggii Daacish waxay muujinaysaa baaxadda dhibaatada. Aaggu wuxuu ka bilaabmay meelo u dhow Boosaaso, wuxuuna u fiday Qandala iyo degmooyin buuraley ah. Xitaa marka tirada kooxda la yareeyo, ilaalinta juqraafiyadaas waxay u baahan tahay waddooyin, xog maxalli ah, roondo joogto ah iyo iskaashi dadka ku nool ama ku dhow buuraha.
Xatooyada xoolaha, miinooyinka iyo weerarrada qoysaska waxaa lagu fahmi karaa qaabkan. Waa hawlo kharash yar marka loo eego qabsashada dhul. Waxay sidoo kale koox u siin karaan dhaqaale, waxay ciqaabi karaan dadka la shaqeeya dowladda, waxayna muujin karaan in kooxdu wali jirto.
Dhibaatada xaqiijinta xogta
Warbixinta amniga ee buuraha fog waxay leedahay caqabad kale: xaqiijin. Dowladda, kooxaha hubaysan iyo warbaahinta maxalliga ahi dhammaantood waxay heli karaan xog qayb ah ama dano ku saabsan sida dhacdo loo soo bandhigo. Tirooyinka khasaaraha gaar ahaan way adag yihiin in si madax-bannaan loo hubiyo. Sidaas darteed PUNT NEWS wuxuu kala saari doonaa saddex heer: xaqiiqooyin ay taageerayaan dukumentiyo rasmi ah ama ilo badan; sheegashooyin loo nisbeeyo Puntland ama dhinacyo kale; iyo falanqayn ku salaysan qaabka ballaaran.
Dhacdadan, waxa hadda la hayaa waa diiwaanka Horseed ee ku salaysan saraakiil goobta tagay: guri qoys ayaa la weeraray, khasaare naf lama soo sheegin, hanti ayaa burburtay, weeraryahannadana waxaa lagu sheegay Daacish oo baxsatay markii ciidamada Puntland yimaadeen. Ilaa caddeyn dheeraad ahi soo baxdo, PUNT NEWS kama gudbi doono diiwaankaas.
Marxaladda xigta ee ololaha
Su'aasha weyn waa in Daacish ee Puntland ay ka guureyso difaaca saldhigyo una wareegeyso rabshad yar oo kala firirsan. Hal weerar jawaabta ma bixiyo. Dhacdooyinka Sebteembar, si kastaba, waxay su'aashaas ka dhigayaan mid mudan in la socdo. Miino, xatooyo xoolo iyo weerar guri shaqsi ah waxay u baahan yihiin dagaalyahanno ka yar kuwa looga baahan yahay in buur ama saldhig la haysto, waxaana la fulin karaa kadib khasaaro weyn.
Puntland taas waxay uga dhigan tahay in guul dagaal ay ka dambayn karto dhibaato boolis iyo sirdoon oo aan si fudud loo arkin. Dhul nadiifintiisu waa hal hawl. Ka hortagga haraadiga inay dib u dhisaan shabakado, bulshada cabsi geliyaan ama beegsadaan saraakiisha iyo qoysaskooda waa hawl kale. Weerarka la sheegay ee Qandala u dhow waa yar yahay marka la eego miisaanka dagaal. Muhiimaddiisu waa inuu ka mid noqon karo marxaladda labaad.