Xarumo adeeg caafimaad ayaa ka shaqaynaya dhammaan lixda xero barakac ee agagaarka Mooyaale, sida Laanqayrta Cas ee Kenya ku sheegtay xog ay Capital FM werisay 26 Oktoobar. Mutadawiciintu waxay carruurta iyo hooyooyinka ka baarayaan nafaqo-xumo, xilli qoysasku ka maqan yihiin guryahoodii sababo dagaalka dhinaca Itoobiya.
Qiyaastii ururka ee 24 Oktoobar waxay sheegtay in ka badan 10,900 qof oo lix xero ku jira iyo qiyaastii 4,000 oo qoysas martigeliyeen, sida Anadolu werisay. Qiyaasahaasi waxay ka dambeeyaan 8,753-kii lagu sheegay daabacaaddii PUNT NEWS ee 23 Oktoobar. Waxay khuseeyaan xaaladdii 24 Oktoobar, mana aha tiro cusub oo 26 Oktoobar la diiwaangeliyay.
Qoysasku waxay ku kala hoydeen ehel, dad deegaanka ah iyo dhismayaal dadweyne oo dhinaca Kenya ku yaal. Muchiri wuxuu sheegay inay dad degeen iskuullo, kaniisado, masaajiddo iyo goobo furan. Maamulka ayaa dadka waddooyinka seexanayay ku hagay xarumaha loo asteeyay qaabilaadda. Kala firdhintaas waxay gurmadka ka dhigaysaa hawl lagu ogaanayo meesha qof walba joogo, dabadeedna gargaar lagu gaadhsiinayo.
Gurmadka bilowga ahi wuxuu beegsanayaa 1,000 qoys. Laanqayrta Cas waxay bayaankeedii 22 Oktoobar ku sheegtay in qoysasku la yimaadeen alaab aad u yar, una baahan yihiin hoy, cunto, biyo nadiif ah iyo caafimaad. Kooxaheedu waxay maamulka Marsabit, hay’adaha qaranka iyo ururro kale kala shaqaynayaan dejinta hoy ku meel gaadh ah. Agabka hore waxaa ku jira teendhooyin, bustayaal, gogol, weelal biyood iyo qalabka jikada.
Agabkaasi wuxuu daboolayaa hawlihii caadiga ahaa ee guriga oo qoysasku hal mar waayeen. Qoys ehel la deggan wuxuu heli karaa saqaf, isagoo haddana u baahan gogol, weel wax lagu kariyo iyo biyo ku filan dadka soo kordhay. Qoys dhisme dadweyne ku hoydayna baahiyahaas ayuu hab kale ugu wajahaya. Muchiri wuxuu biyaha iyo fayadhowrka ku tilmaamay baahiyaha ugu degdegga badan ee qoysaska marka hore la caawinayo.
Taageerada cuntada ayaa hawshaas la socota. Laanqayrta Cas waxay dirtay badar nafaqo lagu xoojiyay oo carruurta yaryar loogu talagalay, waxayna maamulka kala shaqaynaysaa qaybinta cunto kale. Bayaankeedu wuxuu haweenka uurka leh iyo hooyooyinka nuujinaya ku daray dadka u baahan taageerada nafaqada. Sidaas awgeed gargaarku waa inuu gaadhaa dad baahiyahoodu kala duwan yihiin, inkastoo ay wada mareen hal waddo oo xuduudda ah.
Qaxu wuxuu sidoo kale kala kaxeeyay qoysas. Ururku wuxuu adeegga dib u xidhiidhinta ehelka u adeegsanayaa isu helidda dadka kala lumay, isagoo gargaar degdeg ah siinaya kuwa daryeelka u baahan. Hawshaasi way sii socotaa marka qofku helo meel uu dego. Ogaanshaha halka ilmo ama qof kale oo qoyska ahi joogo waxay qayb ka tahay soo celinta amniga kaddib bixitaan degdeg ah.
Dadka deegaanka ee Reuters la hadlay waxay sheegeen in dagaalku Arbacadii bilowday, kana dhex dhacay kooxo Oromo iyo Soomaali ah. Waxay Jimcihii sheegeen in rasaas weli la maqlayo. Masuulka isbitaalku wuxuu sheegay in maalmo gudahood la keenay qiyaastii 30 dhaawac ah; afar ayaa Khamiistii dhintay, shanna Jimcihii. Tirada dhimashada ee uu bixiyay waxay khusaysaa bukaannadii isbitaalkaas la gaadhsiiyay.
Rasaastu waxay gaadhay dhinaca Kenya. Associated Press oo soo xiganaysa warbixin boolis ayaa sheegtay in haweenay qoorta ka dhaawacantay la daweeyay, xaaladdeeduna degganayd. Boolisku waxay sidoo kale diiwaangeliyeen xabbad jebisay daaqad hudheel. Dhacdooyinku waxay khatartii dagaalka keeneen isla magaalada qaabilaysa dadkii ka soo cararay, taas oo amniga ku dartay hawlaha gurmadka.
Mooyaale waxay labada dhinac ee xuduudda ku leedahay deegaan isku magac ah. Xidhiidhka ganacsiga iyo ehelka ayaa sharxaya sababta dadka qaxay ay marka hore ugu jeedsan karaan qaraabo iyo deris jooga dhinaca kale. Xidhiidhkaasi wuxuu qoysaska siinayaa meel ay aadaan, isagoo qayb ka mid ah culayska qaabilaadda saaraya dadka guryahooda u furay.
Muchiri wuxuu hore uga digay in hakad dheer oo ganacsiga xuduuddu uu culays saaro cuntada iyo dhaqaalaha qoysaska martigelinaya. Goobaha caafimaad ee hadda ka shaqaynaya xeryuhu waxay jawaabta ka sii ballaadhinayaan qorshihii hore ee daryeelka dadka loogu tegayay. Baaritaanka nafaqada iyo sahaydu waxay wax ka qabanayaan baahiyo sii jira marka hoy la helo.
Maamulka Marsabit iyo hay’adaha amniga ayaa hoggaaminaya jawaabta deegaanka, Laanqayrta Casna waxay taageeraysaa qiimaynta, isku dubbaridka iyo raadinta ehelka. Adeegyada xeryaha oo ballaadhay waxay qayb kale oo xaaladda ah ku reebayaan guryaha martigelinaya. Gargaarku waa inuu labada goobood gaadhaa si hoygu ula socdo biyo, cunto iyo daryeel joogto ah. Kala duwanaanta dadka xeryaha ku jira iyo kuwa la martigeliyay waxay saamaynaysaa qaybinta: xeradu waxay leedahay goob adeeg oo la yaqaan, halka ehelka qoysaska kale hoysiiyay loo baahan yahay in la helo oo gurmadka lagu daro.