Saadaasha sugnaanta cuntada Soomaaliya ayaa si weyn uga sii dartay iyadoo dalku galayo saddexda bilood ee ugu dambeeya 2026. Falanqayn cusub oo Integrated Food Security Phase Classification (IPC) ah oo la sii daayey 23 Sebteembar ayaa saadaalisay in 5.4 milyan oo qof ay wajihi doonaan heer Crisis ama ka daran inta u dhexeysa Oktoobar iyo Diseembar, oo ay ku jiraan 1.5 milyan oo qof oo gaari kara heer Emergency ama ka daran. Ku dhowaad 26,000 oo barakacayaal ah oo Baydhabo jooga ayaa loo saadaaliyey Catastrophe, oo ah heerka ugu daran ee qoysaska lagu qiimeeyo.

Xogta waxaa wada shaaciyey Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo hay'adaha Qaramada Midoobay xilli la saadaalinayo in El Niño iyo Indian Ocean Dipole ay keeni karaan daadad culus xilliga Deyrta ee Oktoobar ilaa Diseembar. Qiimeyntu waxay isku darsanaysaa gaajo, nafaqo-darro, barakac, khatar cimilo iyo hoos u dhaca gargaarka bani'aadamnimo.

Ereyada IPC waxay u baahan yihiin kala saarid sax ah. Phase 5 Catastrophe wuxuu tilmaamayaa qoysas wajahaya cunto-yari aad u daran, gaajo iyo burbur nololeed. Si deegaan dhan loogu dhawaaqo Famine waxaa jira shuruudo dheeraad ah oo ku saabsan boqolkiiba qoysaska Catastrophe ku jira, heerka nafaqo-darrada daran iyo dhimashada. Sidaas darteed, warbixinta Sebteembar ma sheegeyso in Baydhabo hadda macaluul ka jirto. Waxay tilmaamaysaa khatar macaluul oo ku wajahan barakacayaasha Baydhabo haddii xaalad xun oo la saadaaliyey ay dhacdo.

Baydhabo waa meesha digniintu ugu daran tahay

IPC waxay saadaalisay in ku dhowaad shan boqolkiiba barakacayaasha Baydhabo ee la qiimeeyey, qiyaastii 26,000 qof, ay gaari karaan Catastrophe inta u dhexeysa Oktoobar iyo Diseembar. Baydhabo waxay sannado badan qaabishay dad badan oo ka barakacay abaar, colaado iyo cunto-yari, taas oo magaalada ka dhigtay xarun weyn oo cadaadis bani'aadamnimo.

Qiimeynta khatarta macaluusha ee barakacayaasha Baydhabo waxay ku salaysan tahay xog la ururiyey Abriil 2026. War-saxaafadeedka wadajirka ah wuxuu sheegayaa in qiimeyn kale la samayn doono Oktoobar si loo ogaado in xaaladdu hagaagtay ama sii xumaatay. Xaddidaaddaas waxay muhiim u tahay fahamka natiijada: waa digniin mustaqbal ku saabsan oo shuruudaysan, ma aha xaqiijin macaluul hadda jirta.

Warbixintu waxay sidoo kale muujisay horumar ka dhacay degmada Buurhakaba ee gobolka Bay. Deegaankaas oo Abriil wajahayey khatar macaluul ayaa soo roonaaday kadib roobabkii Gu'ga iyo ballaarinta gargaarka. Taasi waxay muujinaysaa in natiijada la beddeli karo marka roob iyo gargaar ku filan la helo.

Nafaqo-darrada carruurta

Qiyaasta gaajada waxaa barbar socda xaalad nafaqo-darro oo daran. Falanqaynta cusub waxay qiyaasaysaa in 1.92 milyan carruur ah oo u dhexeeya lix bilood iyo shan sano ay u baahan doonaan daaweyn nafaqo-darro inta u dhexeysa Luulyo 2026 iyo Juun 2027. Qiyaastii 433,000 carruur ah ayaa la filayaa inay la kulmaan nafaqo-darro daran oo halis badan.

Warbixinta dowladda iyo Qaramada Midoobay waxay sheegtay in ku dhowaad 62 boqolkiiba culayska nafaqo-darrada dalka uu ku urursan yahay bulshada miyiga. Barakacayaasha Beledweyne iyo qaybo ka mid ah xeryaha Baydhabo waxaa loo saadaaliyey heerar aad u daran oo nafaqo-darro ah.

Daadadku waxay xaaladda u rogi karaan musiibo

Oktoobar ilaa Diseembar ayaa loo arkaa muddada khatarta ugu weyn. Hay'adda Maareynta Musiibooyinka Soomaaliya waxay qiyaastay in 2.5 ilaa 3.5 milyan qof ay wajihi karaan daadad, iyadoo ilaa hal milyan qof laga yaabo inay ka barakacaan deegaannada beeraha iyo xoolaha. Daadad waaweyn waxay baabi'in karaan dalag iyo xoolo, xiri karaan waddooyin, carqaladeyn karaan suuqyada isla markaana joojin karaan gargaarka marka baahidu sii kacayso.

Khatarta hadda sidaas darteed ma aha abaar oo keliya. Bulshooyin badan ayaa 2026 galay iyagoo daciifay kadib xilli-roobaadyo liita iyo roobabka Gu'ga oo celceliska ka hooseeyey. Hadda roob xad-dhaaf ah iyo daadad ayaa noqon kara khatarta xigta.

Farqiga u dhexeeya baahida iyo gargaarka

Maalgelinta bani'aadamnimo waa qodob kale oo go'aaminaya natiijada. Reuters, iyadoo soo xiganaysa IPC, waxay sheegtay in gargaarka cuntadu gaari doono qiyaastii 70,400 qof bishii inta u dhexeysa Oktoobar iyo Diseembar, taas oo ku dhow 1.3 boqolkiiba dadka la filayo inay u baahan yihiin gargaar. World Food Programme waxay sheegtay in khayraadka hadda jira aanu daboolin baahida oo dhan, waxayna codsatay maalgelin dheeraad ah ilaa bilowga 2027.

Lacagtu ma go'aamiso oo keliya inta cunto la qaybin karo. Waxay sidoo kale saameysaa daaweynta nafaqo-darrada, adeegyada caafimaadka, biyaha iyo fayadhowrka, lacagta caddaanka ah, taageerada nolol-maalmeedka, qiimeynta xogta iyo gaadiidka gargaarka. Sidaas darteed, go'aamada maalgelinta ka hor daadadka waxay qayb ka yihiin ka hortagga macaluusha.

Taariikhda macaluusha Soomaaliya

Macaluushii Soomaaliya ee 2011 waxaa lagu qiyaasay inay dishay qiyaastii 250,000 qof. Dalku mar kale wuxuu ku dhowaaday xaalado macaluul 2017 iyo 2022. Taariikhdaas ayaa ka dhigaysa kala saaridda IPC ee digniin, Catastrophe iyo Famine arrin aad muhiim u ah.

Qiimeynta 23 Sebteembar waa digniin ku saabsan jihada ay xaaladdu u socoto. Natiijadeeda ugu culus waxay tahay in koox gaar ah oo barakacayaal Baydhabo ah ay u dhow yihiin heer ay daadad aad u daran iyo gargaar aan ku filnayn u horseedi karaan xaalado macaluul ka hor dhammaadka sannadka.

Waxyaabaha xiga ee muhiimka ahi waa qiimeynta Oktoobar ee Baydhabo, sida dhabta ah ee daadadka Deyrta u dhacaan, heerka maalgelinta bani'aadamnimo, helitaanka dadka ay dhibaatadu saameyso iyo awoodda lagu ballaarin karo daaweynta nafaqo-darrada carruurta.