Cusbooneysiin, 22 Sebteembar 2026: Warbixintan waxaa lagu daray tirakoobkii iyo saadaashii ugu dambeysay ee UNHCR, oo ay ku jirto dhaqdhaqaaqa Yemen uga socda Jabuuti iyo Soomaaliya. Aqoonsiga maqaalka iyo cinwaanka joogtada ah lama beddelin.
Golaha Wasiirrada Jabuuti wuxuu 22 Sebteembar sheegay in in ka badan 3,600 qof ay gaareen dhulka Jabuuti kadib markii ay ka gudbeen Bab al-Mandab. Dowladda waxay sheegtay in intooda badan ay yihiin qoysas, haween iyo carruurna ay qayb weyn ka yihiin, dad badanna loo wareejiyey tuulada qaxootiga Markazi ee u dhow Obock. Tiradani waa tirakoobka rasmiga ah ee Jabuuti ee dadka dalka soo galay, waana in laga soocaa tirakoobka guud ee gobolka iyo saadaasha mustaqbalka ee UNHCR.
In ka badan 130,000 qof ayaa gudaha Yemen ku barakacay tan iyo bilowgii Sebteembar, sida ay UNHCR sheegtay 22 Sebteembar, iyadoo dagaalku ku fiday dhowr jiho. Hay'addu waxay sidoo kale sheegtay in dad badan la filayo inay ka barakacaan gudaha Yemen ama u gudbaan dalalka ku dhow, oo ay ku jiraan Jabuuti iyo Soomaaliya.
In ka badan 3,000 qof ayaa Yemen kaga baxay doomo una gudbay xeebaha Afrika, sida ay Reuters uga soo xigatay xogta UNHCR. Hay'addu waxay sheegtay in socdaalka badda uu gaari karo 10,000 qof bisha soo socota marka xaaladda badda ay hagaagto. Waxay sidoo kale saadaalisay in 100,000 qof oo kale ay gudaha Yemen ku barakici karaan saddexda bilood ee soo socda. Labada tiro ee dambe waa saadaal, mana aha dad hore loo diiwaangeliyey.
Dhibaato ka gudbaysa marin-biyoodka
Tirakoobka cusub wuxuu ballaarinayaa xaalad hore uga muuqatay xeebta Jabuuti. 18 Sebteembar, UNHCR waxay sheegtay in ku dhowaad 3,000 qof ay Yemen uga gudbeen Jabuuti wax ka yar toddobaad, iyagoo doomaha yaryar ku yimid Obock iyo meelo kale oo xeebta waqooyi ah. Afar maalmood kadib hay'addu waxay tilmaantay dhaqdhaqaaq goboleed oo ballaaran, iyadoo dadku u gudbayaan Jabuuti iyo Soomaaliya, isla markaana barakaca gudaha Yemen si degdeg ah u kordhayo.
Bab al-Mandab sidaas wuxuu isku mar u yahay marin ganacsi oo istiraatiiji ah iyo waddo bani'aadannimo. Dagaal ka dhaca xeebta galbeed ee Yemen wuxuu maalmo gudahood saameyn ka abuuri karaa xeebta Afrika. Hay'adaha soo-dhoweynta waxay la tacaalayaan dad xuduud caalami ah ka gudbay kadib safar badeed oo khatar ah, halka hay'adaha Yemen ku sugan ay wajahaan dad aad uga badan oo gudaha dalka ku barakacay.
Qaybaha tirakoobka waa in la kala hayaa. Tirada ka badan 130,000 waxay ka hadlayso barakaca gudaha Yemen tan iyo bilowgii Sebteembar. Tirada ka badan 3,000 waxay ka hadlayso dadka badda uga gudbay dhinaca Afrika. Saadaasha 10,000 waxay ku saabsan tahay socdaal badeed oo suurtagal ah mustaqbalka dhow, halka 100,000 oo dheeraad ahi ay tahay saadaal barakac gudaha ah saddex bilood gudahood. Isku darkooda hal tiro wuxuu luminayaa kala duwanaanshaha xaalad sharci, waddo iyo baahi bani'aadannimo.
Marin leh taariikh dheer
Tani ma aha markii ugu horraysay ee dagaalka Yemen uu dad u soo riixo dhinaca Afrika. Markii dagaalku sii xoogaystay 2015, Jabuuti waxay noqotay mid ka mid ah meelihii ugu horreeyey ee ay gaareen dadka ka cararaya colaadda. Bishii Nofeembar 2015, UNHCR waxay sheegtay in in ka badan 15,000 qaxooti ahi badbaado ka raadinayeen Jabuuti. Xerada Markazi ee u dhow Obock waxay noqotay calaamad muujinaysa in Bab al-Mandab uusan qaadin maraakiib oo keliya, balse uu sidoo kale qaado dad dagaal ka cararaya.
Socdaalku hal jiho uma socdo. Sannado badan muhaajiriin ka yimid Itoobiya iyo Soomaaliya ayaa Jabuuti iyo xeebaha Soomaalida uga gudbayay Yemen, iyagoo badankood rajaynaya inay ugu dambayn gaaraan Sacuudi Carabiya ama suuqyada shaqada ee Khaliijka. Warbixinta sanadlaha ah ee IOM ee 2025 waxay Yemen ku tilmaantay dal ay maraan tobannaan kun oo muhaajiriin ka yimaada Geeska Afrika inkastoo dagaalku sii socdo.
Taasi waxay 2026 abuureysaa laba dhaqdhaqaaq oo is dul saaran. Isla marin-badeedka ayaa dadka Geeska Afrika uga qaadi kara dhinaca Yemen, isla markaana Yemen uga qaadi kara qaxooti, dad soo laabanaya iyo dad kale oo barakacaya dhinaca Afrika. Xaaladda amniga, shidaalka, marinnada tahriibka, cimilada iyo ilaalinta xuduudaha ayaa si degdeg ah u beddeli kara jihada iyo tirada socdaalka.
Jabuuti iyo Soomaaliya waxay wajahayaan culaysyo kala duwan
Xeebta waqooyi ee Jabuuti ayaa ilaa hadda ah meesha ugu cad ee lagu diiwaangeliyey soo-galootiga cusub. UNHCR waxay hore u xustay Obock, Khor Angar, Moulhoule iyo Godoria. Meelahaas waa kuwo fog marka loo eego caasimadda, waxaana kumannaan qof oo muddo gaaban ku yimaada ay si toos ah u abuuri karaan baahi biyo, hoy, caafimaad, diiwaangelin iyo gaadiid.
Soomaaliya xaaladdeedu juqraafi ahaan way ka duwan tahay. Xeebta dheer ee Gacanka Cadmeed waxay leedahay meelo badan oo doomo ku soo degi karaan, warbixino hore oo Sebteembar ahna waxay xuseen dhaqdhaqaaqyo saameeyey Somaliland iyo Puntland. Warbixinta UNHCR ee 22 Sebteembar waxay si guud u sheegtay dhaqdhaqaaq la filayo inuu gaaro Soomaaliya. Sidaas darteed meelaha saxda ah iyo tirada dadka soo degaya waxay u baahan yihiin xaqiijin joogto ah.
Puntland arrintani waxay khusaysaa sabab kale. Dhaqdhaqaaqa bani'aadannimo ee Gacanka Cadmeed wuxuu ka dhex dhacayaa meel ay sidoo kale ka jiraan roondooyin amni, socdaal shaqo-doon, kalluumeysi, la-dagaallanka burcad-badeedda iyo ilaalinta hubka sharci-darrada ah. Isla badda ayaa sidaas martigelin karta dhacdo bani'aadannimo iyo arrin amni oo u baahan jawaabo hay'adeed oo aad u kala duwan.
Maalgelintu waxay xaddidaysaa jawaabta
Hay'adaha bani'aadannimada waxay galeen kororka cusub iyagoo haysta dhaqaale xaddidan. Reuters waxay ka soo xigatay warbixinta UNHCR in qorshaha jawaabta Yemen uu ka yaraa 20 boqolkiiba maalgelin ka hor intaan barakaca cusub degdegin. Farqigaas wuxuu saameeyaa hoyga, diiwaangelinta, ilaalinta iyo gargaarka gudaha Yemen, halka dadka xadka ka gudbaya ay ku darayaan baahiyo cusub dalalka soo-dhoweynaya.
Boqolkiiba maalgelinta laftiisu ma sheegi karo adeegga maxalliga ah ee marka hore fashilmi doona. Wuxuu muujinayaa in hay'aduhu isku dayayaan inay ka jawaabaan dad sii badanaya iyagoo haysta kheyraad aad uga hooseeya baahidii ay qorsheeyeen. Haddii barakacu sii socdo, farqiga u dhexeeya gargaarka loo baahan yahay iyo awoodda la heli karo wuu sii ballaaran karaa.
Saameynta gobolka
Cusbooneysiinta 22 Sebteembar waxay beddeshay baaxadda sheekada. Xogtii hore waxay diiradda saareysay dhowr kun oo qof oo Jabuuti gaaray. UNHCR hadda waxay sheegaysaa in ka badan 130,000 qof oo cusub oo gudaha Yemen ku barakacay, socdaal badeed oo sii socda iyo dad la filayo inay u gudbaan Jabuuti iyo Soomaaliya.
Waxyaabaha ugu muhiimsan ee la kala cabbirayo waa xawaaraha barakaca gudaha, tirada dadka awooda ama doorta inay badda ka gudbaan, meelaha ay gaaraan iyo awoodda hay'adaha maxalliga ah iyo kuwa caalamiga ah ee soo-dhoweynta. Bab al-Mandab ayaa arrimahaas juqraafi ahaan isku xira. Saameynta bani'aadannimo waxay ku xirnaan doontaa halka dadku u dhaqaaqaan iyo muddada ay colaadda Yemen sii socoto.