Kumannaan qof ayaa dagaal ka socda magaalada Mooyaale ee Itoobiya uga qaxay dhinaca Kenya, halkaas oo Laanqayrta Cas ay ka abaabulayso hoy, biyo iyo daryeel caafimaad. Masuul ka tirsan isbitaal ku yaal dhinaca Itoobiya ayaa Reuters u sheegay in sagaal qof oo dhaawac ahaa ay dhinteen. Jimcaha, 23 Oktoobar, marin ay dadku ganacsi iyo booqasho qoys u mari jireen wuxuu noqday meel gurmad lagu qaabilo.
Antony Muchiri oo ka tirsan Laanqayrta Cas ee Kenya ayaa Channel Africa u sheegay in 8,753 qof ay soo gudbeen, dad kalena weli soo socdaan. Intooda badan waa haween, carruur iyo dhallinyaro. Qiyaastiisa dambe waxay ka dambaysay tiradii hore ee ugu yaraan 2,500 qof oo Guddoomiyaha Gobolka Marsabit Stanley Kamande uu Reuters u sheegay. Hawsha qaabilaaddu waxay sidaas uga gudubtay helidda meel ay qoysaskii ugu horreeyay seexdaan.
Qoysasku waxay ku kala hoydeen ehel, dad deegaanka ah iyo dhismayaal dadweyne oo dhinaca Kenya ku yaal. Muchiri wuxuu sheegay inay dad degeen iskuullo, kaniisado, masaajiddo iyo goobo furan. Maamulka ayaa dadka waddooyinka seexanayay ku hagay xarumaha loo asteeyay qaabilaadda. Kala firdhintaas waxay gurmadka ka dhigaysaa hawl lagu ogaanayo meesha qof walba joogo, dabadeedna gargaar lagu gaadhsiinayo.
Gurmadka bilowga ahi wuxuu beegsanayaa 1,000 qoys. Laanqayrta Cas waxay bayaankeedii 22 Oktoobar ku sheegtay in qoysasku la yimaadeen alaab aad u yar, una baahan yihiin hoy, cunto, biyo nadiif ah iyo caafimaad. Kooxaheedu waxay maamulka Marsabit, hay’adaha qaranka iyo ururro kale kala shaqaynayaan dejinta hoy ku meel gaadh ah. Agabka hore waxaa ku jira teendhooyin, bustayaal, gogol, weelal biyood iyo qalabka jikada.
Agabkaasi wuxuu daboolayaa hawlihii caadiga ahaa ee guriga oo qoysasku hal mar waayeen. Qoys ehel la deggan wuxuu heli karaa saqaf, isagoo haddana u baahan gogol, weel wax lagu kariyo iyo biyo ku filan dadka soo kordhay. Qoys dhisme dadweyne ku hoydayna baahiyahaas ayuu hab kale ugu wajahaya. Muchiri wuxuu biyaha iyo fayadhowrka ku tilmaamay baahiyaha ugu degdegga badan ee qoysaska marka hore la caawinayo.
Taageerada cuntada ayaa hawshaas la socota. Laanqayrta Cas waxay dirtay badar nafaqo lagu xoojiyay oo carruurta yaryar loogu talagalay, waxayna maamulka kala shaqaynaysaa qaybinta cunto kale. Bayaankeedu wuxuu haweenka uurka leh iyo hooyooyinka nuujinaya ku daray dadka u baahan taageerada nafaqada. Sidaas awgeed gargaarku waa inuu gaadhaa dad baahiyahoodu kala duwan yihiin, inkastoo ay wada mareen hal waddo oo xuduudda ah.
Qaxu wuxuu sidoo kale kala kaxeeyay qoysas. Ururku wuxuu adeegga dib u xidhiidhinta ehelka u adeegsanayaa isu helidda dadka kala lumay, isagoo gargaar degdeg ah siinaya kuwa daryeelka u baahan. Hawshaasi way sii socotaa marka qofku helo meel uu dego. Ogaanshaha halka ilmo ama qof kale oo qoyska ahi joogo waxay qayb ka tahay soo celinta amniga kaddib bixitaan degdeg ah.
Dadka deegaanka ee Reuters la hadlay waxay sheegeen in dagaalku Arbacadii bilowday, kana dhex dhacay kooxo Oromo iyo Soomaali ah. Waxay Jimcihii sheegeen in rasaas weli la maqlayo. Masuulka isbitaalku wuxuu sheegay in maalmo gudahood la keenay qiyaastii 30 dhaawac ah; afar ayaa Khamiistii dhintay, shanna Jimcihii. Tirada dhimashada ee uu bixiyay waxay khusaysaa bukaannadii isbitaalkaas la gaadhsiiyay.
Rasaastu waxay gaadhay dhinaca Kenya. Associated Press oo soo xiganaysa warbixin boolis ayaa sheegtay in haweenay qoorta ka dhaawacantay la daweeyay, xaaladdeeduna degganayd. Boolisku waxay sidoo kale diiwaangeliyeen xabbad jebisay daaqad hudheel. Dhacdooyinku waxay khatartii dagaalka keeneen isla magaalada qaabilaysa dadkii ka soo cararay, taas oo amniga ku dartay hawlaha gurmadka.
Mooyaale waxay labada dhinac ee xuduudda ku leedahay deegaan isku magac ah. Xidhiidhka ganacsiga iyo ehelka ayaa sharxaya sababta dadka qaxay ay marka hore ugu jeedsan karaan qaraabo iyo deris jooga dhinaca kale. Xidhiidhkaasi wuxuu qoysaska siinayaa meel ay aadaan, isagoo qayb ka mid ah culayska qaabilaadda saaraya dadka guryahooda u furay.
Muchiri wuxuu ka digay in haddii ganacsiga xuduuddu muddo hakado ay culays saarmi karto cuntada iyo dhaqaalaha qoysaska martigelinaya. Wuxuu sidoo kale sharxay qorshe caafimaad oo dadka loogu tegayo, oo ay ku jiraan dhaawacyada iyo bukaannada daawooyinkoodii ka soo tegay. Daryeelka caafimaadka maskaxda iyo ilaalinta dadka nugul ayaa qayb kale ka ah jawaabta, xilli qoysasku guryahoodii ka maqan yihiin.
Maamulka Marsabit iyo hay’adaha amniga ayaa hoggaaminaya hawsha deegaanka, Laanqayrta Casna waxay taageeraysaa qiimaynta iyo isku dubbaridka. Masuuliyiintu waxay ogaanayaan meelaha ay dadku degeen ka hor ballaadhinta gargaarka. Qoysaska alaab yar la yimid, tallaabada xigtaa waa meel ammaan ah oo la seexdo, biyo la cabo, daawayn markii loo baahdo iyo hab ehelka lagu helo, iyadoo dagaalkii xuduudda ka shisheeyay sii socdo.